Geen kaas, wel tofu

De `Schijf van vijf' is na 25 jaar terug. Eet iedere dag iets uit alle vijf vakken, varieer binnen de vakken en eet vooral niet te veel. Met die boodschap en het herstelde symbool van de schijf gaat het Voedingscentrum de slechte voedingsgewoonten te lijf.

De nieuwe schijf heeft niet alleen plaatjes, maar ook tekst. Bij gezond eten gaat het om variatie, om niet te veel, maar ook om veilig, weinig verzadigd vet en veel groenten, fruit en brood.

Jong en oud in Nederland eten veel te weinig groenten, fruit en brood, en te veel verzadigd vet. Dat verzadigde vet zit vooral in melk, boter, yoghurt en kaas en in vlees. Het is een nieuwe klap voor de bulkproducten van de Nederlandse zuivelindustrie. Op de nieuwe schijf staat een kuipje halvarine, een pakje magere melk en een lapje mager vlees.

,,Een multicultureel stukje vlees'', noemde Jacqueline Vink van het Voedingscentrum het rode biefstukje op de schijf. Zij sprak op het schijf-van-vijf-congres in Amersfoort, waar gisteren de nieuwe schijf werd onthuld.

Kaas, kip, ei, alcohol, koffie, rijst en boter ontbreken ook. Wel zalm, geen haring. In de wandelgangen van het Amersfoortse congres barstte de discussie los over voedingsmiddelen die géén plaatsje op de schijf hebben gekregen. Diëtisten en voedingonderzoekers spraken soms honend over het pakje tofu dat wél op de schijf staat.

Op zoek naar een nieuw symbool voor gezond eten kwam het Voedingscentrum, na een opiniepeiling weer uit bij het symbool dat al in 1953 werd geïntroduceerd: de schijf van vijf. Ruim driekwart van de geënqueteerden wist wat dat was. Terwijl die schijf al in 1980 is vervangen door de schijf van vier. Maar deze bekt niet goed. In 1991 werd deze schijf veranderd in de `Voedingswijzer', waarin de schijf is vervormd tot een soort ovale tafel.

,,De bekendheid van de schijf van vijf is nog nooit zo groot geweest'', zei hoofd voorlichting Jacqueline Vink van het Voedingscentrum. ,,Bijna iedereen kent hem, maar hij was er niet meer.''

De uitbreiding van vier naar vijf vakken is geforceerd door `vocht' in een apart vak onder te brengen. Voedingskundig gezien is dat juist. Uitgedroogde bejaarden komen voor. En onder kinderen is zoete frisdrank een van de grote aanjagers van vetzucht. Er was uit wetenschappelijk oogpunt geen reden om de in 1980 doorgevoerde reductie van van vijf naar vier vakken terug te draaien. De schijf van vijf uit 1953 had – naast vakken voor brood en meel en voor groenten en fruit – drie aparte vakken voor vet, voor zuivel en voor vlees en vis. De vierdeling van 1980 erkende dat vegetariërs ook gezond kunnen eten: zuivel en vlees kwamen in één vak terecht. Een combinatie van graan, peulvruchten en melkeiwit maakt vlees overbodig. Het `vetvak' werd in 1980 al gereduceerd tot een mespuntje boter. Of margarine, dat was niet duidelijk. Ook het vlees- en zuivelvak was al half zo groot als de groenten- en broodvakken.

De `Voedingswijzer' die in 1991 het nieuwe symbool werd, kende ook vier vakken, maar is nu achterhaald, aldus Vink: ,,De afbeelding van de voedingswijzer had een plastic Tupperware-uitstraling. En er stond bijvoorbeeld mayonaise op.'' Dat kan in deze tijd met een hang naar natuurlijk voedsel en een dreigende vetzuchtepidemie niet meer.

De nieuwe schijf heeft afbeeldingen die krachtig het aureool van `gezond' uitstralen. Heldere rode en groene kleuren. ,,Waardoor de in Nederland veelgegeten witte bloemkool is gesneuveld ten faveure van de groene broccoli'', kon voedingshoogleraar en congresvoorzitter dr. Frans Kok niet nalaten op te merken.

Op de schijf van vijf uit 1953 stond een fles levertraan, hij was bedoeld om gebreksziekten te voorkomen. De nieuwe schijf is gericht op gezond eten.

Slechts twee procent van de Nederlanders eet volgens de richtlijnen goede voeding die de Gezondheidsraad vaststelde. De nieuwe schijf van vijf houdt wat meer rekening met de realiteit, zoals die blijkt uit de voedselconsumptiepeilingen die tot in de jaren negentig in Nederland met enige regelmaat zijn gehouden, zei voedingscentrumvoorlichter Jacqueline Vink: ,,Wij schrijven geen apothekersvoeding voor.''