Online op 10 km hoogte (Gerectificeerd)

Boeing heeft een internetverbinding die het passagiers mogelijk maakt in de lucht online te gaan voor real time communicatie. Lufthansa is de eerste en tot nu toe de enige die ermee werkt. Flynet in de praktijk.

De projectmanager van Lufthansa, Klaus Tille, spreekt fraaie woorden voorafgaande aan de vlucht van München naar de Amerikaanse stad Charlotte. Hoe goed, handig en snel Flynet wel niet werkt. Hoe prettig de passagiers het vinden, hoeveel tijd het bespaart etcetera. Verkooppraatjes. Eerst zien dan geloven. ,,Oh ja', voegt Tille toe: ,,En de meeste passagiers die zijn ingelogd versturen eerst een e-mail aan Schatzie.'

Als de viermotorige Airbus 340-300 ruim een half uur onderweg is en de bordjes `stoelriemen vast' zijn uitgedaan, mogen de passagiers inloggen. Hiervoor is een eigen laptop vereist, die is voorzien van een wireless LAN-kaart (IEEE 802.11b standaard). De zitplaats in het vliegtuig maakt niets uit, het is immers een draadloze verbinding. ,,Wij hebben de ultieme democratie aan boord. Iedereen heeft dezelfde bandbreedte en alle 300 passagiers kunnen desnoods tegelijkertijd online gaan', zegt Tille. De enige draad die men eventueel wel nodig heeft is een stroomkabel, voor het geval de batterijen van de laptop leeg zijn. In het vliegtuig bevinden zich stopcontacten om op te laden.

Eenmalige registratie bij Connexion is vereist, speciale software niet. Zou het echt werken, internet boven de wolken? Daar gaat-ie: inloggen verloopt eenvoudig met dezelfde toegangscodes als `beneden'. Eerst eens e-mail uitproberen. Inderdaad: de eerste elektronische boodschap gaat naar `Schatje': ,,Yes, hier ben ik, op 10 km hoogte, wow!' Prompt krijg ik antwoord: ,,Wat geweldig om wat van je te horen.'

Browsen op het net verloopt net zo soepel, evenals de toegang tot het computersysteem van de krant via de gebruikelijke VPN-verbinding (virtual private network). Alles werkt perfect. Gedurende de gehele vlucht van 10 uur zal ik on line blijven en de verbinding wordt niet één keer verbroken. De terugreis idem dito.

Hoe werkt het systeem technisch gezien? Bovenop de romp van het vliegtuig bevindt zich een `roll out' paraboolantenne, een plat voorwerp van 2,50 m bij 1,20 m dat er uitziet als een grote surfplank. De antenne legt verbinding met een netwerk van geostationaire satellieten op 36 kilometer boven de aarde, die de signalen tussen gebruikers in het vliegtuig en aan de grond uitwisselen via grondstations. De bandbreedt, voor het gehele toestel, voor downloaden is vijf megabits per seconde en één megabit per seconde voor uploaden. Dit komt neer op meer dan ISDN-snelheid per gebruiker. Niet de hele wereld is nu gedekt; satellieten boven Zuid-Amerika, grote delen van Afrika en Australië zitten nog niet in het netwerk.

Lufthansa zegt dat Flynet een ,,pure service aan de passagiers' is. Tille: ,,Wij verdienen er niets aan. Het systeem is ook niet van ons, maar van Boeing. Zij proberen het te verkopen en er winst uit te halen.' Boeing zelf schat dat van de huidige 13.000 grote verkeersvliegtuigen die in de wereld in gebruik zijn, de komende tien jaar 4.500 zullen worden uitgerust met Connexion. De opbrengst voor het Amerikaanse bedrijf zal dan rond de 2 miljard dollar per jaar liggen.

Het zijn de passagiers die betalen, de luchtvaartmaatschappijen investeren nauwelijks, de installatiekosten zijn voor rekening van Boeing. Een passagier die bij Lufthansa inlogt, heeft in eerste instantie de beschikking over veel gratis websites voor winkelen, weer, sport, nieuws etc. Maar inloggen op bedrijfscomputers, het wereldwijde web en de server voor persoonlijke e-mails kost geld. Flynet kent twee flat fees (vast tarief) van 19,99 dollar voor de middellange afstand en 29,99 voor de lange afstand. Hiervoor kan men gedurende de hele vlucht on line blijven. Wie korter wil internetten betaalt 9,99 dollar voor een half uur; daarna 25 dollarcent per minuut. Om een passagier die in slaap valt en vergeet uit te loggen te beschermen, is er een plafond ingesteld van 50 dollar. Vrijwel alle klanten kiezen tot nu toe voor de vaste tarieven, omdat dit binnen twee uur al het voordeligst is.

Internet vanuit de lucht heeft nog een ander voordeel: passagiers die ziek worden kunnen een on line behandeling krijgen. Luchtvaartmaatschappijen hebben nu wel medische voorzieningen aan boord, maar directe communicatie met artsen aan de grond maakt het straks mogelijk veel adequater in te grijpen. Lufthansa heeft hiervoor inmiddels twee systemen getest (Vitalink 1200 en Tempus 2000) die een direct contact leggen tussen artsen aan de grond en een toestel in de lucht.

Lufthansa is nu de enige maatschappij die Connexion by Boeing aan boord heeft, het Scandinavische SAS, Japan Airlines en ANA (Japan) gaan het ook installeren. Begin 2006 heeft Lufthansa het systeem gemonteerd in al zijn ongeveer 80 toestellen voor de middellange en langeafstandsvluchten, een vloot die bestaat uit Airbussen van de types A330 en A340 en op de Boeing 747. Ook de nieuwe dubbeldeks Airbus A380, waarvan Lufthansa er 15 heeft besteld (operationeel vanaf 2007/2008), krijgt Flynet.

Op korte vluchten heeft Flynet geen nut. De laptops zouden wat de verbinding betreft gedurende de hele vlucht gebruikt kunnen worden, het stoort de computers in de cockpit niet, maar de fysieke aanwezigheid van de schootcomputertjes zelf is een probleem: stijgen en dalen blijven kritieke momenten in een vlucht en in een eventuele noodsituatie mogen zich geen belemmerende voorwerpen tussen de stoelen bevinden. Boeing geeft 2.000 mijl (3.200 kilometer) aan als ondergrens; daarboven loont installatie.

Alleen Boeing levert nu een breedbandverbinding voor vliegtuigen; een consortium met concurrent Airbus werkt aan een soortgelijk systeem.

Het Amerikaanse bedrijf Tenzing heeft een systeem met smalbandverbinding, maar dit kent geen draadloze verbinding en is alleen geschikt voor kleine e-mails. Bovendien is het niet real time, het systeem verzamelt data en zendt deze groepsgewijs door. Internetten kan ook niet.

Lufthansa begon vorig jaar te experimenteren met Connexion en voorzag in mei het eerste toestel naar Amerika van de internetapparatuur. De tijdsbesteding aan boord van reizigers is intussen onderzocht: door de komst van Flynet had een behoorlijke verschuiving plaats. Op de `oude vluchten' benutten passagiers 13 procent van hun tijd aan werkgerelateerde activiteiten en de rest aan entertainment en lummelen. Met Flynet wordt 39 procent van de tijd aan boord gebruikt om te werken.

Passagier Klaus Dieter Ohlen uit Frankfurt vermaakt zich kostelijk met zijn on line verbinding. Maar hij zegt: ,,Over tien jaar lachen mijn kinderen me vierkant uit als ik zeg dat ik in 2004 voor het eerst on line was vanuit een vliegtuig. Want dan is het allang heel gewoon geworden.'

Rectificatie

Satellieten

In het artikel Online op 10 km hoogte (16 november, pagina 14) staat dat het communicatiesysteem gebruik maakt van het netwerk van geostationaire satellieten op 36 kilometer boven de aarde. De satellieten staan op 36.000 kilometer afstand.