Debat N-Zeeland over staatshoofd

De Nieuw-Zeelandse premier Helen Clark heeft herziening van de grondwettelijke arrangementen in haar land aangekondigd. Daarbij staat de rol van de koningin Elizabeth II als staatshoofd ter discussie. De Engelse monarch is ook staatshoofd van Nieuw-Zeelands hoewel dat land in praktische zin al sinds 1926 onafhankelijk is.

Nieuw-Zeeland heeft, net als Groot-Brittannië, geen geschreven grondwet. Het land vertrouwt op constitutionele conventies. Omdat het parlement uit slechts één kamer bestaat, kunnen verstrekkende maatregelen met een eenvoudige meerderheid worden genomen. Zo werd eerder dit jaar de finale gerechtelijke beroepsmogelijk, de Privy Council bestaande uit Engelse `Law Lords', vervangen door een Nieuw-Zeelands Oppergerechtshof.

Clark kondigde afgelopen weekeinde op een congres van de Labour-partij de oprichting aan van een commissie die de constititutionele herzieningen gaat bestuderen. ,,Met de beste wil van de wereld, het is moeilijk in te zien hoe onze huidige arrangementen de identiteit van een trots en onafhankelijk Nieuw-Zeeland in de 21ste eeuw weerspiegelen'', zei ze.

Twee jaar geleden zei Clark nog in deze krant dat er belangrijker zaken voor haar regering waren dan de staatsvorm. Ze is inmiddels vijf jaar regeringsleider en Labour heeft in peilingen een voorsprong van 11 procent op de conservatieve oppositie. De premier lijkt met die comfortabele positie nu werk te willen maken van het beëindigen van een anachronisme in de vroegere verste kolonie van het Britse Rijk.

Steun voor behoud van de monarchie komt van oppositieleider Don Brash, die de commissie ziet als een politiek stunt omdat haar werkterrein ook het Verdrag van Waitangi raakt. In die overeenkomst uit 1840 droegen Maori-stamleiders de soevereiniteit over aan de Engelse vorstin Victoria, in ruil voor garanties op behoud van grondbezit, hulpbronnen en burgerrechten. Op basis van dat akkoord eisen en verkrijgen Maori's nu vaak compensatie voor onrecht dat hen sinds 1840 is aangedaan. Volgens Brash is de Labourregering daarin te ver doorgeschoten. Sommige Maori-leiders zijn ook tegen afschaffing van de monarchie, juist omdat het Verdrag van Waitangi de basis vormt van hun grondrechten.