De grip op de weg kwijt?

Pim Fortuyn is gisteren gekozen tot `grootste Nederlander aller tijden'. Wat zegt deze uitverkiezing over Nederland?

De presentator van het radioprogramma `Der schöne Morgen' van Rundfunk Berlin-Brandenburg (RBB) presenteerde de uitslag van het KRO-televisieprogramma De grootste Nederlander aller tijden vanochtend even na 6.30 uur als volgt: ,,Nu moeten we ons pas echt zorgen maken over onze buren. De Nederlanders kozen de vermoorde populistische politicus Pim Fortuyn tot de grootste Nederlander aller tijden. Daar werd meer met de onderbuik dan met het verstand gestemd.''

Na Winston Churchill in Engeland en Konrad Adenauer in Duitsland heeft Nederland met Fortuyn ook zijn grootste burger aller tijden verkozen. Wat zegt deze opmerkelijke uitslag over de Nederlander?

,,Een blamage voor Nederland'', noemde Herman von der Dunk het gistermiddag al in het radioprogramma Standpunt.nl. De emeritus hoogleraar moderne geschiedenis schamperde over het eruditiepeil van de Nederlander: ,,Dit is iets om je voor te generen tegenover het buitenland. Wanneer werkelijk Pim Fortuyn objectief gesproken de grootste Nederlander aller tijden zou zijn, is dit een land van debielen.''

Afgezien van de naar zijn mening volstrekte onvergelijkbaarheid tussen de kandidaten, is Von der Dunks belangrijkste conclusie dat de Nederlander bar weinig van geschiedenis weet. ,,Bovendien heeft hij geen enkel besef van proportionele verhoudingen: wat is groot, wie is belangrijk? Het oordeel wordt bepaald door de actualiteit en door massa-emotionele reflecties.'' Von der Dunk gebruikte voor dit verschijnsel de term `presentisme': ,,Men ziet uitsluitend de eigen tijd, waarin alle problemen worden verabsoluteerd. André Hazes of Theo van Gogh zouden nu ook hoog zijn geëindigd.''

,,De waarde van een historische figuur ligt altijd in de perceptie van het moment'', verklaart Youri Albrecht, `ambassadeur' van Pim Fortuyn bij het KRO-programma. ,,Honderd jaar geleden dachten we anders over Thorbecke dan nu. Ik weet ook niet of Pim Fortuyn over een eeuw nog steeds grote historische waarde zal worden toegekend. Zijn uitverkiezing is het zoveelste signaal aan de boven ons gestelden, om met Theo van Gogh te spreken, dat er in ons land iets aan de hand is. Namelijk dat er een gapende kloof is tussen de burger en de politieke bovenlaag. Als historicus vond ik het jammer dat Christiaan Huygens, Spinoza en Hugo de Groot niet eens bij de tien genomineerden zaten. Dat gebrek aan historisch besef mogen de ministers van Onderwijs van de laatste twee decennia zich aanrekenen. Toevallig was het gebrekkige onderwijs in Nederland een van de punten waar Fortuyn steeds op wees.''

Volgens Piet de Rooy, hoogleraar Nederlandse geschiedenis, valt niets zinnigs te concluderen uit de zijns inziens onzinnige KRO-verkiezing: ,,De representativiteit ervan is twijfelachtig, want deze verkiezingen waren manipuleerbaar. Dat zou ik eerst uitgezocht willen zien. Bij de echte verkiezingen hing destijds 86 procent van de Nederlanders Fortuyn niet aan. Ik voel er dus niets voor hieruit iets te concluderen over de Nederlandse identiteit, onze mate van in de war zijn of hoe de wind hier nu weer waait.''

Voor Helmut Hetzel, Benelux-correspondent van Die Welt, is de uitslag een uiting van protest tegen de moord op Theo van Gogh. ,,Weliswaar stond Fortuyn vóór de moord ook al op nummer één, maar hij zou anders waarschijnlijk wel door Willem van Oranje voorbij zijn gestreefd. Het scheelde uiteindelijk maar zesduizend stemmen.''

Maar ook volgens Hetzel blijkt uit de verkiezing van Fortuyn het geringe historische besef van de Nederlander. ,,Vrijwel niemand weet hier dat in 1648 bij de vrede van Münster Nederland als zelfstandige staat internationaal werd erkend. In Nederland wordt dit soort historische basisbagage op school niet meegegeven.''

Sigi Weidemann, sinds 13 jaar correspondent in Nederland voor de Süddeutsche Zeitung, is juist bezig de verrassende uitverkiezing aan zijn lezers uit te leggen. ,,Nederland heeft zo'n schitterende geschiedenis: Van Gogh, Rembrandt, Anne Frank'', zegt hij, ,,en dan wordt iemand tot grootste Nederlander gekozen, van wie Frits Bolkestein twee jaar geleden zei dat hij als premier een pleefiguur zou slaan. Onbegrijpelijk en schrikbarend, het lieflijk Nederland is niet meer. Jullie hebben je Bodenhaftung, de grip op de weg, verloren. Dit land ontbeert een charismatisch politiek leider. Een premier die overtuigt, in plaats van iemand die vragen stelt.''