Tijd om een ander een kans te geven

Voor het eerst sinds 14 jaar is Sam Nujoma geen presidentskandidaat tijdens de verkiezingen die vandaag en morgen in Namibië worden gehouden. Afscheid nemen valt de vader van de natie hard.

Van zover als Katima aan de Zambiaanse grens zijn ze naar de hoofdstad van Namibië gekomen. Anderhalve dag tevoren vertrokken om er nog één keer bij te kunnen zijn. De verweerde vlag van partij en vaderland wapperend aan de antenne van de pick-up. Een karavaan van Nujoma-loyalisten. Kinderen van Ome Sam, zoals ze zichzelf het liefste noemen.

Sam Nujoma, de eerste zwarte president van een onafhankelijk Namibië, neemt afscheid waar hij zijn carrière ook begonnen is, in het Onafhankelijkheidsstadion in Windhoeks krottenwijk Katutura. Voor het eerst sinds 14 jaar is hij geen presidentskandidaat tijdens de verkiezingen die vandaag en morgen in het voormalige Süd-Wes Afrika worden gehouden.

De 75-jarige leider vindt het na drie termijnen genoeg geweest en maakt plaats voor een opvolger. Het begin van een einde van een tijdperk, noemen analisten dat. Niet alleen in Namibië, maar over twee weken ook in Mozambique, en straks misschien zelfs in Angola schuiven de voormalige leiders uit de bevrijdingsstrijd op voor een nieuwe generatie.

Het had van Taapopi Stephanus niet gehoeven, zichtbaar vermoeid van de lange reis door de woestijn. ,,Waarom neemt hij niet nog een vierde termijn, een vijfde voor mijn part'', vraagt ze, uitgedost in het rood, blauw en groen van de nationale driekleur. ,,Wat hebben we nou aan democratie? Een westerse uitvinding. Dat is wat het is.''

Het ging ook niet van harte. In 1998 liet Nujoma de grondwet nog aanpassen voor een derde termijn. ,,Het land is nog niet rijp voor mijn vertrek'', zei hij toen. Het parlement stond het kritiekloos toe. Met ruim tweederde van de parlementszetels in handen van regeringspartij SWAPO, was een grondwetswijziging een fluitje van een cent.

Tot het laatste moment heeft Nujoma getwijfeld. Vorig jaar nog hield hij toespraken om het land voor te bereiden op een extra vijf jaar onder zijn leiderschap. Een paar maanden later koos hij toch voor zijn internationale geloofwaardigheid als democratisch leider. ,,Het is tijd om een ander ook een kans te geven'', zegt hij zaterdag op de laatste campagnedag in het overvolle stadion.

Nou ja, een ander. Zijn gedoodverfde opvolger is zelfs fysiek een exacte kopie van Nujoma. Hifikepunye Pohamba (70), de nieuwe presidentskandidaat voor SWAPO, heeft als Nujoma een dikke buik, een grijze baard, en draagt zijn bril op het puntje van zijn neus. Pohamba is Nujoma's trouwste luitenant. Al veertig jaar zijn ze onafscheidelijk als een Siamese tweeling.

Samen richtten ze in 1960 de de South West Africa People's Organisation (SWAPO) op. Samen sloegen ze op de vlucht voor het Zuid-Afrikaanse apartheidsregime naar Tanganyika, het huidige Tanzania. Samen lobbyden ze in de jaren zeventig bij de Verenigde Naties voor onafhankelijkheid. Samen vormden ze de eerste zwarte regering, in 1990.

Pohamba is geen denker, maar een uitvoerder. Daar houdt Nujoma van. Pohamba luistert geduldig als Nujoma zaterdag in een uurdurende toespraak het beleid van zijn opvolger aan de SWAPO-aanhang uitlegt. De vertrekkend president geeft zijn leerling daarna een minuut voor zijn eigen speech. ,,Verwacht van mij geen veranderingen'', zegt hij dan.

Nujoma houdt niet van eigen meningen. Dat bleek tijdens de onafhankelijkheidsstrijd al. Toen de jonge SWAPO-aanhang in ballingschap in de jaren tachtig klaagde over het gebrek aan voedsel in de kampen in Zambia en Tanzania, liet hij honderden mannen en vrouwen vastzetten, martelen en soms vermoorden. Zelfs zijn eigen vrouw gaf hij in 1988 huisarrest, omdat hij vermoedde dat ze een ,,infiltrant'' was.

Wie het niet met hem eens is, zoals oppositie en mensenrechtengroeperingen, is een ,,homo'', ,,een aap'', ,,een Boer'', ,,een imperialist''. Nujoma's ongezouten taal voedt vooral in het buitenland de misvattingen over de president. Hij wordt vaak als pupil van de Zimbabweaanse president Mugabe neergezet. Nujoma steunt de radicale landhervormingen en de jacht op blanke boeren in het buurland, zegt hij in het openbaar. Maar in eigen land herverdeelt hij het gestolen land met de grootste voorzichtigheid. De vierduizend blanke boeren die 70 procent van het bebouwbare land in handen hebben, hoeven alleen land af te staan als ze willen en worden financieel gecompenseerd.

,,Nujoma heeft Namibië tot een stabiele democratie gemaakt'', zegt hoogleraar Politieke Wetenschappen André Du Pisani van de Universiteit van Namibië. ,,Hij heeft het land verenigd. Hij heeft de stammenstrijden tussen de verschillende bevolkingsgroepen zoveel als mogelijk gesust. En hij probeert met vijfjarenplannen van Namibië een volwassen industriële economie te maken.''

Het naderend afscheid van het presidentschap heeft Nujoma onzeker gemaakt. De afgelopen maanden richtte hij zijn woede-uitbarstingen plotseling op zijn eigen partijleden. Een dag voor het SWAPO-congres dat over Nujoma's opvolging moest beslissen, ontsloeg hij zijn minister van Buitenlandse Zaken nadat die zijn presidentiële ambities had laten doorschemeren. Sindsdien circuleren e-mails en smsjes die beweren dat de oud-bewindsman een agent van het westen is en tijdens de bevrijdingsstrijd een saboteur was.

,,Dat soort scheldwoorden waren voorheen alleen voor ons bedoeld'', zegt directeur Phil Ya Nagoloh van de mensenrechtenorganisatie National Society for Human Rights. Volgens hem geeft het aan dat de sfeer binnen de partij de afgelopen maanden ernstig is verziekt. ,,Voor het eerst zoekt SWAPO de vijand binnen eigen gelederen. De grootste vraag voor de komende jaren is of de regerings partij zonder Nujoma als president bij elkaar kan blijven. Ik voorspel ruzie, afsplitsingen en een einde aan het stabiele Namibië.''

Uit angst voor de teloorgang van zijn erfenis heeft president Nujoma een veiligheidsclausule ingebouwd. Tot 2007 blijft hij de leider van de partij.

Niemand twijfelt erover dat SWAPO de parlementsverkiezingen van vandaag en morgen opnieuw met een overweldigende meerderheid zal winnen. Oppositiepartijen als CoD, DTA en Nudo hebben de bevrijdingsstrijd niet op hun curriculum vitae staan. Met het apartheidsverleden nog vers in het geheugen is dat het enige wat telt voor de Namibische kiezer. Zolang de vader van de natie als partijleider een oogje in het zeil houdt komt het met zijn kinderen ook wel goed.