Schoonheid telt meer dan perfectie

De Nederlands violiste Liza Ferschtman (25) had tijd nodig om techniek en muzikale inhoud te verenigen. Op haar debuutcd heeft ze dat doel bereikt.

,,Het gebeurt niet vaak dat iemand die ik al vele malen op les heb gehoord, mij zo ontroert. Er zit veel warmte in je spel, je musiceert met enorme fantasie en overtuiging. Ik ben trots op je, I love you.''

Met die woorden nam violist Herman Krebbers (82) afgelopen dinsdag in de Amsterdamse Beurs van Berlage het eerste exemplaar in ontvangst van het debuutalbum van zijn voormalige leerlinge Liza Ferschtman (25) en haar vaste pianist Bas Verheijden. De dubbel-cd bevat Franse muziek van Franck, Poulenc en Debussy, en Russische werken van Stravinsky, Shostakovitsch en Tsjaikovski.

Op het recital dat aan de cd-uitreiking vooraf ging, liet Liza Ferschtman – de in Nederland geboren dochter van de Russische cellist Dmitri Ferschtman en pianiste Mila Baslawskaja – opnieuw horen dat zij een violiste is van uitzonderlijk niveau. Met haar sensitieve viooltoon, haar intensiteit, haar natuurlijke virtuositeit en ontwapenende zangerigheid realiseerde ze adembenemende vertolkingen van Tsjaikovski's Souvenir d'un lieu cher, Francks Vioolsonate en Doesjkins vioolbewerking van l'Oiseau de feu van Stravinsky.

,,Krebbers maakte me ontzettend verlegen'', lacht de violiste een paar dagen later in een café in Amsterdam Zuid. ,,Zo praat hij nooit tegen me. Gelukkig wees hij me na afloop van de presentatie tijdens een etentje gewoon weer even op een paar fouten.''

`Perfectie is niet te verbeteren', is Krebbers' beruchte motto. Maar juist dat streven naar perfectie is voor Ferschtman een problematisch gegeven. ,,Tegenwoordig probeert iedereen zo perfect mogelijk te spelen. Dat is de norm op concoursen, dat is wat het publiek verwacht. Ook de cd-industrie brengt alleen nog maar gladgestreken, perfecte opnames uit. Ik streef er natuurlijk óók naar zo foutloos mogelijk te spelen, maar het is niet mijn hoogste doel. Ik wil vooral zo mooi mogelijk spelen, overbrengen wat ik hóór, voel en beleef in muziek. Mijn viool is een verlengstuk van mijn stem. Een goede leraar vraagt vaak: `Hoe zou je dit zingen?' Voor mij is dat de essentie.

Heifetz, Menuhin, Kreisler, Oistrach – dat zijn violisten van wie ik houd, omdat ze iets volstrekt eigens en unieks hadden. Heifetz speelde perfect, maar Kreisler vloog er vaak uit. Dan vermaakte hij de zaal met zijn geniale improvisaties, tot hij er weer in was. Van Menuhin hou ik om zijn warmte en bezieling. Toch worstelde hij vanaf zijn veertigste met een `bibberstok', maar die namen de mensen graag voor lief.''

Ferschtman voelt de extreme eisen die aan musici van nu worden gesteld als een last, vertelt ze. ,,Onze generatie wordt keihard afgerekend op elke foute noot. Dat brengt een enorme prestatiedruk met zich mee. Die heb ik vaak als dodelijk ervaren. Om vooral maar geen fouten te maken, vergeet je bijna de muziek. Of je concentreert je zó op de muzikale inhoud, dat je ineens technisch uit de bocht vliegt. Het is moeilijk daarin een goede balans te vinden.''

Vijf jaar was Ferschtman toen ze begon met vioolspelen. Al heel jong ook volgde ze masterclasses bij violisten als Yvry Gitlis, Igor Oistrach en Aaron Rosand. Een enorme invloed had ook violist Philip Hirshhorn. Ferschtman won alle nationale vioolconcoursen, studeerde bij Krebbers en Alla Kim in Amsterdam en won in 1998 de Philip Morris Kunstprijs. Er volgden nóg twee jaar studie aan het Curtis Institute in Philadelphia en, de laatste twee jaar, bij David Takeno in Londen. Als soliste trad Liza Ferschtman op met de meeste Nederlandse orkesten in binnen- en buitenland, en als kamermuziekspeelster maakte ze furore in een trio met haar ouders, op festivals in Europa en in Chicago. Komend seizoen gaat ze op tournee naar Zuid Afrika en de Verenigde Staten.

Ondanks Ferschtmans successen op jonge leeftijd, lijkt er in Nederland maar plaats voor één violiste: de twee jaar oudere shooting star Janine Jansen, nu bijna dagelijks op tv met haar flitsende Vivaldi-clip. Liza Ferschtman is niet jaloers, maar vraagt zich soms wel af waarom er zo weinig aandacht overblijft voor haarzelf. ,,Janine en ik hebben nog eens een blauwe maandag samengespeeld. Ik mag haar graag, en ik heb grote bewondering voor haar enorme talent. Zij heeft een veel snellere ontwikkeling doorgemaakt dan ik, was ook echt veel eerder rijp voor de grote podia.

,,Bij mij heeft het langer geduurd voordat ik mijn technische talent in overeenstemming kon brengen met mijn muzikale inhoud. Pas sinds een jaar of twee voel ik me zelfverzekerd. Een doorbraak was mijn eerste concert met het Reizend Muziekgezelschap van Christiaan Bor in 2002. Ik speelde de eerste vioolpartij in Mozarts Strijkkwartet KV 515. Dat kwintet is zó mooi, ineens voelde ik dat ik muzikaal kon uitdrukken wat ik wilde. Iedereen speelde met overgave, alles klonk vrij en spontaan. Ik smolt ter plekke samen met mijn hogere doel. Vanaf dat moment is mijn zelfvertrouwen enorm gegroeid. Hoe meer goede ervaringen je opdoet, hoe meer zekerheid je krijgt. Zo werkt het.''

Liza Ferschtman (viool), Bas Verheijden (piano). Werken van Franck, Debussy, Poulenc, Shostakovitsch, Stravinsky. Briljant Classics 92383 (2 cds). Concertinfo: www.lizaferschtman.com