Poolse elite verstrikt in weer een affaire

De machtigste man van Polen staat met de rijkste man in de schijnwerpers van een nieuwe affaire. Een parlementaire commissie doet onderzoek, maar raakt zelf ook in opspraak.

Het is stil op de recepties van Jan Kulczyk. De Poolse magnaat is in opspraak en hij wordt gemeden als de pest. Want als de rijkste man van het land kopje-onder gaat, verzuipen veel mensen met hem.

Kulczyk is spil in de jongste affaire in Polen. Hij zou samen met president Aleksander Kwasniewski, zijn goede vriend, geprobeerd hebben de macht in de energiesector te grijpen. Het parlement doet nu onderzoek naar Orlengate, genoemd naar Orlen, Polens grootste olieconcern, waarvan Kulczyk aandeelhouder is. Orlengate wordt de grootste affaire van het postcommunistische Polen genoemd, maar dat predikaat wordt hier vrij snel gebruikt.

Niettemin is iedereen het erover eens dat met name Kwasniewksi forse politieke schade oploopt, ook al ontbreken bewijzen voor zijn vermeende misstappen vooralsnog. Zijn ambtstermijn loopt eind volgend jaar af, hij wilde zich daarna opwerpen als leider van de sociaal-democratie. Die carrièrewending lijkt nu onwaarschijnlijk. Pijnlijk, want te midden van al het affairegeweld in Polen wist Kwasniewksi zijn blazoen steeds onbesmet te houden. Tot nu toe.

Zakenman Kulczyk zou vorige week getuigen voor een parlementaire commissie, maar bleef weg. Hij liet via een advocaat weten dat hij met hartklachten kampt en zich in Londen laat behandelen. Hij zal eind deze maand alsnog getuigen, maar liet alvast weten dat ,,een weergaloze campagne van leugens en verdachtmakingen op mij is losgelaten''. Kwasniewksi, die mogelijk ook wordt gehoord, heeft een soortgelijk verweer. De president klaagt dat hij slechts ,,woorden, woorden, woorden'' hoort. Het werk van de commissie is ,,staatsondermijnend''.

In hun pogingen om de parlementaire commissie in diskrediet te brengen krijgen Kulczyk en Kwasniewksi de meeste hulp van de commissie zelf. Het parlementaire onderzoek maakt een stuurloze indruk, de commissieleden zijn ,,politiek gemotiveerd'', aldus weekblad Polityka. Ze spelen op de man, verdachtmakingen verdringen de feiten. En ze worden met gelijke munt terugbetaald.

Volgens Kulczyk heeft Roman Giertych, ondervoorzitter van de commissie en uitgesproken criticus van Kwasniewski, hem onlangs benaderd met een voorstel. In ruil voor een milde behandeling vroeg Giertych hem om documenten die bezwarend zijn voor Kwasniewksi. Giertych geeft de ontmoeting toe, maar ontkent het voorstel. Gisteren zei Kulczyk dat de ontmoeting drie uur duurde en dat Giertych een zonnebril en hoed droeg om niet herkend te worden.

Parlementaire onderzoeken zijn in Warschau razend populair geworden sinds het vorige grote onderzoek, naar de zogenoemde Rywin-zaak, over vermeende pogingen van de regering om de media met smeergeld te knechten. Tijdens dat onderzoek, dat op tv werd uitgezonden, zagen commissieleden hun partijen almaar stijgen in de peilingen. Sindsdien wil iedereen commissielid zijn, zeker met het oog op de verkiezingen, die mogelijk al medio volgend jaar worden gehouden.

De huidige commissie werd ingesteld om opheldering te verschaffen over de arrestatie van topman Modrzejewski van oliebedrijf PKN Orlen in 2002. Hij had met ongunstige contracten de sluis opengezet voor Russische olie en Polen in een afhankelijke positie gemanoeuvreerd. Dat was de officiële verklaring. Al snel ging het gerucht dat de toenmalige premier Miller af wilde van Modrzejewski, omdat deze niet tot zijn kliek behoorde. Miller zou de geheime dienst hebben gebruikt – misbruikt – om hem zwart te maken.

Maar inmiddels is het parlementaire onderzoek in alle richtingen uitgewaaierd. Dit gebeurde vooral nadat de commissie de hand had gelegd op een verslag van de Poolse geheime dienst van een ontmoeting, vorig jaar in Wenen, tussen Kulczyk en de Rus Vladimir Alganov, voormalig KGB-spion en tegenwoordig een centrale figuur in de Russische energiesector. Kulczyk bood zich aan als tussenpersoon voor Russen die oliebelangen in Polen willen kopen. Hij zou daarbij hebben gewezen op zijn contacten met ,,de eerste'', waarmee hij Kwasniewski zou hebben bedoeld, hoewel hij deze niet bij naam noemde. Kulczyk ontkent.

Het is niet duidelijk wat het directe verband is tussen de Weense ontmoeting en de arrestatie van Modrzejewski, het oorspronkelijke onderwerp van het onderzoek. Het deert de commissieleden niet. Zij kunnen zich met het verhoor van Kulczyk en Kwasniewski in de kijker spelen. Er wordt volop ingespeeld op anti-Russische gevoelens die nog steeds sterk in Polen leven. Kulczyk is niet alleen een ,,dief'' genoemd, maar ook – in Polen veel erger – een ,,Russische spion''.

Publieke en private belangen lopen in Polen onmiskenbaar door elkaar. De band tussen Kulczyk en Kwasniewski is een schoolvoorbeeld: de zakenman begeleidt de president op reizen en sponsort de liefdadigheid van diens vrouw. Maar het nodige onderzoek naar belangenverstrengeling dreigt nu te verzanden in een populariteitswedstrijd. De lijst van personen die door de commissie `gegrild' zullen worden dijt elke dag uit. ,,Ik stel voor dat we (alle) 40 miljoen Polen ondervragen'', grapte Kwasniewksi onlangs. ,,Dat zal zeker iets opleveren.''