Nieuw werk van Tarnopolski klinkt kleurrijk en fascinerend

Hoe is de Westerse mentaliteit van individualiteit en vooruitgang te verenigen met Oosterse gedachten over holisme en stilstand? Zo formuleert componist Vladimir Tarnopolski (1955) het probleem van de hedendaagse muziek. In opdracht van het Schönberg Ensemble schreef hij de compositie De slinger van Foucault, die afgelopen week in première ging.

Het eerste deel bestaat uit een voortdurend aanzwellen en wegsterven van orkestrale kleurblokken. Die zijn onveranderlijk, maar intern beweeglijk. In elke `kleur' pulst of gonst er wel iets; beweging en stilstand zijn erin verenigd. Het resultaat is een Schönbergiaanse `Klangfarbenmelodie'. Daarna verschuift de aandacht van timbre naar ritmiek. Theatraal wordt dat onderstreept door een metronoom die, verwijzend naar de titel, in twee lange perioden het werk van de dirigent overneemt. Tarnopolski beheerst het orkest volmaakt en weet fascinerende kleuren te ontlokken, maar het antwoord op zijn eigentijdse vraag geeft hij in een bedaagde muzikale taal.

Iets vergelijkbaars kan worden gezegd over Xenia van Aleksandr Raskatov (1953). In deze compositie wordt telkens een motiefje van één instrument opgepakt door steeds meer andere spelers. Het geheel zwelt aan tot een climax, waarna een ander idee de overhand krijgt. Techniek en klank van beide composities doen sterk denken aan het oeuvre van György Ligeti.

Na de pauze klonk de herinstrumentatie die Faradzj Karajev maakte van Schönbergs Erwartung (1909). Normaal moet de soliste in dit werk opboksen tegen een symfonieorkest, maar Karajev koos voor kamermuzikale proporties – geheel in de geest van Schönbergs Verein für Musikalische Privataufführungen.

In de uitgedunde textuur komt de expressieve nadruk nog meer bij de soliste te liggen; een gegeven waarvan sopraan Carol Wilson gloedvol gebruikmaakte.

Karajev biedt zo een nieuwe blik op Erwartung; intiemer, onbehaaglijker ook. De tekst over een vrouw die haar geliefde zoekt en hem uiteindelijk dood aantreft, past daarbij des te beter.

Concert: Schönberg Ensemble o.l.v. R. de Leeuw. Programma met werken van Raskatov, Tarnopolski en Schönberg/Karajev. Gehoord: 11/11 Concertgebouw, Amsterdam.