Ivoorkust op scherp

De taferelen in het West-Afrikaanse Ivoorkust doen denken aan Kongo veertig jaar geleden, en aan latere evacuaties waarbij in Afrika buitenlandse troepen waren betrokken. Belgische militairen evacueerden destijds honderden westerlingen, onder wie veel Belgen, die bedreigd en gegijzeld werden door opstandige rebellen in Kongo. In Ivoorkust zijn het Franse soldaten die doodsbange Europeanen de helpende hand bieden. Tegen hen en tegen Frankrijk als voormalige koloniale overheerser is de woede van veel bewoners gericht. De Fransen, die twee jaar geleden in Ivoorkust intervenieerden in een conflict tussen het noorden en het zuiden van het land en die altijd trots zijn geweest op hun kennis van Afrika, staan nu internationaal te kijk als een land dat faalt in zijn rol als vredesmakelaar. Sterker, ze worden ervan beschuldigd niet neutraal te zijn gebleven. De Ivoriaanse president Laurent Gbagbo noemt de Franse bemoeienis koloniaal. Frankrijk zou de opstandelingen in het noorden te veel ruimte hebben gegeven. Gevolg: snel toenemende onrust en oplaaiende strijd tussen de diverse facties.

Ivoorkust kan als het tegenzit net als de West-Afrikaanse landen Liberia en Sierra Leone een falende staat worden. De huidige president is na twijfelachtige verkiezingen aan de macht gekomen, waarna een mislukte coup volgde door islamitische rebellen uit het noorden. Fanatieke aanhangers van Gbagbo zetten vervolgens de regering feitelijk aan de kant. Met de dag wordt de situatie nu chaotischer en gevaarlijker. De economie werkt niet meer, er wordt geroofd en geplunderd en van een vrije pers is geen sprake. Voor een land met een betrekkelijk kalme hedendaagse geschiedenis zijn de taferelen uit de hoofdstad Abidjan – voorheen de parel van de westkust – ongekend. De rustige jaren van Houphouët-Boigny, de president die van Ivoorkust een eenpartijstaat maakte met behoud van hiërarchie in de etnische groeperingen, lijken definitief voorbij. Wat dreigt is een etnische oorlog, die het land zou verscheuren en de onrustige regio verder zou destabiliseren.

Het etnische conflict tussen het noorden en het zuiden, en het gedoe over en met de Fransen, beneemt intussen het zicht op een onderliggende kwestie: de nauw verholen strijd tussen zuid en noord om de grond en de grondstoffen. Ivoorkust is een van de belangrijkste cacao- en koffiebonenleveranciers ter wereld. Naar die sector van de economie vloeit het meeste geld; daar liggen de grote belangen. Ook voor Frankrijk, dat door zijn politieke en militaire interventie mede zijn commerciële activiteiten hoopt veilig te stellen. Dat mag uiteraard, maar dan moet de gekozen strategie wèl werken. Nu heeft het er alle schijn van dat de Franse aanpak faalt en dat Frankrijk tot zijn schande een beroep op anderen moet doen om de gemoederen te bedaren.

Etnisch geïnspireerde conflicten om land en grondstoffen kunnen snel onbeheersbaar worden. Voor Ivoorkust ligt die situatie om de hoek. Frankrijk, de regio en de Verenigde Naties zullen met een deëscalerend initiatief moeten komen. Een nieuw Liberia kan West-Afrika er niet bij hebben.