Huis vol boeken valt uiteen

Wijlen Boudewijn Büch had veel boeken, tweeduizend verhuisdozen vol. Veilinghuis Bubb Kuyper gaat ze verkopen. Komende week de wetenschappelijke en oude reisboeken.

Het duurde ruim een jaar voor alle honderdduizend boeken uit de nalatenschap van Boudewijn Büch overgebracht konden worden naar veilinghuis Bubb Kuyper in Haarlem. De boeken in de kasten, die vrijwel alle muren van Büchs huis aan de Amsterdamse Keizersgracht in beslag namen, waren grotendeels op onderwerp gerangschikt. Dat gold niet voor de stapels die voor de kasten, onder de tafels en op elk ander vrij plekje op de vloer stonden. Het eerste deel, bestaande uit 1.645 kavels, komt volgende week onder de hamer.

Na een eerste inventarisatie is in overleg met de erven een `dwarsdoorsnee' van zo'n zeventig boeken gemaakt, die zijn geschonken aan Teylers Museum. De literaire nalatenschap (manuscripten, correspondentie, etc.) is ondergebracht bij het Letterkundig Museum. De rest is in tweeduizend verhuisdozen naar het Haarlemse veilinghuis vervoerd. Eerst wordt de `Bibliotheca Didina er Pinguina' geveild: de natuurhistorische, wetenschappelijke en oude reisboeken. In mei volgend jaar zijn de literatuur, de kunst en de bibliografie aan de beurt, in november de moderne reisboeken en de boeken over geschiedenis, muziek en topografie. De totale opbrengst wordt door Jeffrey Bosch van het veilinghuis geschat op tussen de 800.000 en een miljoen euro.

,,Büch verzamelde heel gericht'', zegt Bosch. ,,Op een aantal gebieden wilde hij echt alles hebben. Opvallend is wel dat daarbij niet echt de topwerken zitten. Het ging hem primair om de inhoud. Hij was een gerichte veelvraat. Van bepaalde titels bezat hij verschillende edities. Daaraan kan je zien dat hij gretig, enthousiast en associatief verzamelde. Had hij ergens een beschadigd exemplaar van, dan probeerde hij een betere te vinden.''

Tot de deelverzamelingen behoren die over eilanden, vuurtorens en drugs. De Goethe-collectie omschrijft Bosch als `een goudmijn voor de liefhebber'. Büchs verzameling verraadt een brede en vrij extreme aanpak: hij koos niet voor het uitsluitend in bezit krijgen van eerste drukken, maar bezat tientallen edities van het verzameld werk en een ontzagwekkende hoeveelheid secundaire Goethe-literatuur. Weliswaar bevonden veel boeken zich in ongelezen staat, toch veronderstelt Bosch dat de eigenaar er veel in las: ,,Büch was een bibliomaan, geen bibliofiel. Hij wilde zijn boeken paraat hebben, ze kunnen gebruiken. Maar zelfs al lees je snel en full-time, dan nog is voor deze collectie een mensenleven te kort.''

Anders dan bij Büchs roerende goederen die een maand geleden bij Sotheby's werden geveild, wordt in de taxatie aan de boeken wegens de beroemde ex-eigenaar op voorhand geen meerwaarde toegekend. Veilinghuis Bubb Kuyper heeft veel buitenlandse klanten, die van de vorige eigenaar nog nooit hebben gehoord. Jeffrey Bosch toont een dikke bundel met reisverslagen van de VOC en WIC, uitgegeven in 1648 bij J. Hartgers (richtprijs 5-7.000 euro), met mooie uitklapbare gravures in nog opmerkelijk goede staat. Een eerste druk van de muiterij op de Bounty van W. Bligh, verschenen in 1790, wordt geschat op 3-4.000 euro.

Tot de topstukken behoort een eerste druk van W.Y. Bontekoe's reis naar Oost-Indië (3-4.000 euro), verschenen in 1646. Büch bezat er – naast talloze latere drukken – twee van. ,,Deze druk is extreem zeldzaam'', schreef Büch in Een heel huis vol. Hij bezat twee van de in totaal dertien getraceerde exemplaren. Het meest complete is geschonken aan Teylers.

In Extinct Birds van L.W. Rothschild (2-3.000 euro) uit 1907 staat een prachtige, door Büch ongetwijfeld gekoesterde afbeelding van een dodo. ,,Het aardige ten aanzien van de dodo is'', schreef Büch in `Een huis vol boeken', ,,dat Rothschild naast twee kleurenafbeeldingen alle andere afbeeldingen geeft die reizigers hebben getekend, geschetst of geschilderd die de dodo's indertijd werkelijk gezien hebben. Daaruit blijkt dat je met de dodo alle kanten uit kunt.''

Het leven van Boudewijn Büch is al drastisch bijgesteld door biografen, nu valt ook zijn in papier gevatte bovenkamer uiteen. Het efemere leven van Büch eindigt als dat van de dodo: zijn sporen over de wereld verspreid, alleen in de herinnering leeft hij nog voort.

The Library of Boudewijn Büch Part 1, kijkdagen 17 t/m 21 nov. 10-16u, veiling 23 nov., Bubb Kuyper, Jansweg 39, Haarlem.