Het CDA is weer op zoek naar een sociaal gezicht... ...wil praten over de hypotheekrente... ...en tikt de partijtop op de vingers

Minister Aart Jan de Geus (Sociale Zaken, CDA) trekt een oprecht gezicht. ,,Ik wil gewoon mijn hart laten spreken'', zegt hij dan, ,,bij de vakbond heb ik jaar in jaar uit geknokt voor de armoedebestrijding.'' Vervolgens haalt hij de concept-resolutie onderuit, ingediend door Hans Ouwejans uit Den Haag, die er kort gezegd voor pleit dat de overheid weer ,,het schild voor de zwakken'' moet worden. De Geus: ,,Beste mensen, het is onmogelijk om maatwerk op landelijk niveau te leveren.''

De resolutie van Ouwejans was een van de vier over het sociaal beleid die op het CDA-congres zaterdag in de Jaarbeurs in Utrecht opdoken. De CDA-achterban is zeer verontrust over de aantasting van het ,,sociale gezicht'' van de partij. Ouwejans wijst er in zijn resolutie op dat sinds de kabinetten-Balkenende 1.600.000 mensen met een minimumuitkering minder besteedbaar inkomen kregen. De tekst rept van ,,terugdraaien'' en ,,compenseren''. De partij moet volgens Ouwejans ,,alle mogelijke consequenties aanvaarden ten einde het herstel van het sociale gezicht van het CDA te verwezenlijken.''

Nu was Aart Jan de Geus als voormalig CNV-bons aanvankelijk zelf het sociale gezicht in eigen persoon. Maar zo liet hij zich zaterdag in ieder geval niet kennen. De resolutie-Ouwejans wordt in de deelsessie verworpen. De fungerend-voorzitter, bestuurslid Ronald Migo, spreekt vervolgens troostrijke woorden: ,,Als onafhankelijke voorzitter zeg ik erbij dat we de strekking van de resolutie in onze binnenzak steken.'' De zaal mompelt bozig.

Migo is een bijzonder krachtige voorzitter. Dat blijkt bijvoorbeeld als de pas die ochtend benoemde nieuwe voorzitter van de CDA Jongeren (CDJA), Ronald van Bruchen, een resolutie verdedigt waarin wordt voorgesteld om de zogeheten ,,kortdurende WW'' in weerwil van de kabinetsplannen te handhaven. Dit als teken van solidariteit met jongeren, die wanneer zij werkloos worden binnenkort mogelijk geen aanspraak meer kunnen maken op WW. Het sociale gezicht komt ook hier om de hoek kijken, legt Van Bruchen uit en hij begint, nadat hij is afgehamerd, over een ,,signaal naar de jongeren''. Migo interumpeert: ,,Ronald, ik ben hier de leider en jij gaat je mond houden.'' Van Bruchen zwijgt verrast, maar zal later op de dag hard terugslaan.

Het ware sociale gezicht van het CDA heet Arend Jansen, zo blijkt. Dit is de voorzitter van de Basisgroep Sociale Zekerheid, een groepering van christendemocratische uitkeringstrekkers die al sinds jaren een luis in de pels is van het CDA. De Basisgroep heeft ook een resolutie voorbereid met harde taal gericht tegen het `eigen' kabinet. Dit zou de bezuinigingen hebben afgewenteld op de minima, de solidariteit zijn vergeten, de tweedeling hebben vergroot, en eigenlijk, ja eigenlijk heeft het kabinet gelogen. De resolutie stelt dat ,,de koopkrachtplaatjes van de afgelopen drie jaar in de praktijk voor de minima gemiddeld beduidend hogere verliezen opleverden dan de regering heeft aangekondigd''. De Basisgroep stelt dat dit moet worden erkend, onderzocht en gecompenseerd.

Ook staat in de resolutie dat ,,de discussie over de hypotheekrenteaftrek'' moet worden geopend. Dit thema is voor alle grote politieke partijen brisant: een bijzonder smakelijk deel van het electoraat, de grote groep van huiseigenaren en niet te vergeten mensen die dromen van een eigen huis, kan afhaken.

Niettemin: verschillende sprekers wijzen op de scheve verhouding tussen mensen die huren en zij die kopen. Een wethouder uit Schoonhoven zegt: ,,Ik ben af en toe niet trots als ik zie waar we mee bezig zijn.''

Dan staat partijprominent Willem Aantjes op. Hij was ooit mede-oprichter van de partij. En onlangs was hij een van de 37 prominente medeondertekenaars van een kritische brief aan het partijbestuur waarin werd gepleit voor een beter landelijk sociaal beleid. Aantjes waarschuwt de resolutieschrijvers niet te veel overhoop te halen. ,,Geef een duidelijk signaal af, maar maak de zaak niet ingewikkeld door allerlei concrete maatregelen voor te stellen.''

Minister Aart Jan de Geus lust de resolutie niet: ,,Beste mensen, we moeten deze resolutie niet overnemen. In de media zal worden gezegd dat `het CDA de hypotheekrenteaftrek ter discussie wil stellen'. Mensen, laten we niet naïef zijn!'' Desondanks wordt de resolutie aangenomen in de ,,deelsessie''. Net zo goed als die van het CDJA van Ronald van Bruchen over de instandhouding van de kortdurende WW.

,,Ja'', zegt Aantjes, terwijl iedereen naar de lunch wandelt, ,,het partijbestuur was niet erg ingenomen met onze brief. Ze vonden dat ik te oud ben, en me niet meer moet bemoeien met de gang van zaken. Maar ik wijs erop dat het kabinet ervoor pleit dat ouderen hun werkzame leven verlengen.''

Van Bruchen mag zijn resolutie verdedigen voor het congres. Terugkijkend op de deelsessie in de ochtend concludeert de CDJA-voorzitter ,,de partij kan niet tegen kritiek. En dat is heel jammer.''

Fractievoorzitter Maxime Verhagen doet een poging om de CDJA-resolutie te tackelen. De kortdurende WW is nu onderwerp van overleg tussen werkgevers en werknemers in de Sociaal Economische Raad. ,,Het CDA moet niet tevoren de uitkomst daarvan willen dicteren'', zegt Verhagen. En later waarschuwt hij dat ,,hiermee de hoogte en de duur van de WW ter discussie komt''. Van Bruchen reageert onverstoorbaar: ,,Dat is juist goed. Want dan heb je als partij een profiel en weten de mensen waar je voor staat.'' Hij oogst applaus en de resolutie wordt overgenomen.

Arend Janssen wordt het wat moeilijker gemaakt. Hoewel de deelsessie voor zijn kritische resolutie over het sociaal beleid heeft gestemd, moet hij de scherpe kantjes eraf halen: geen discussie over hypotheekrenteaftrek en geen compensatie van 3 procent voor de minima. Kamerlid Gerda Verburg helpt Janssen met schrappen. In de lunchpause besluit het dagelijks bestuur de tekst niettemin van een veto te voorzien.

's Middags tijdens de plenaire sessie doet voorzitter Marja van Bijsterveldt een constructief voorstel: zij zal de paragrafen voorlezen die het partijbestuur passabel acht, waarna het congres deze bij acclamatie kan overnemen. Jansen gaat niet akkoord met deze truc, die achteraf door partijgenoten als ,,sovjetrussisch'' wordt gekenschetst. Het congres neemt de resolutie over. Daarmee is het Haagse partijestablishment gewaarschuwd. Van Bijsterveldt concludeert monter: ,,het partijbestuur wikt en het congres beschikt. Dat is nu klip en klaar.''

De Tweede Kamer bespreekt deze week de begrotingen van Landbouw en Binnenlandse Zaken, de afschaffing van de Zalmsnip en het Belastingplan. In de Eerste Kamer zijn morgen de Algemene en Politieke Beschouwingen, deze keer mét minister-president Balkenende.