Uniek materiaal uit de Lucebert-collectie

De makers noemden hun documentaire Zoeken naar Lucebert omdat de kunstenaar zich, zoals hij zelf schreef, in zijn poëzie verschool. Cas de Quaay, vriend vanaf eind jaren vijftig, fungeert als sleutelfiguur. Hij vertelt over de autodidact Lucebert (geboren Lubertus Jacobus Swaanswijk, 1924-1994) die zich van jongs af intens in literaire en wetenschappelijke boeken verdiepte. Er wordt verhaald van Luceberts zwerversjaren, waaraan een eind kwam toen hij zich met echtgenote Tony in het Noord-Hollandse Bergen verschanste. Ook wordt stilgestaan bij zijn verblijf in Berlijn op uitnodiging van theatermaker Bertolt Brecht. Het liep op een fiasco uit toen de communistisch georiënteerde Lucebert ontdekte hoe zijn Oost-Duitse collega's in geprivilegieerde omstandigheden leefden. Nadat hij door de politie werd aangehouden omdat die zijn fotografie voor spionage hield, was de maat vol.

Met als gids schrijver Cyrille Offermans duiken de filmmakers in het archief van het Letterkundig Museum en dat van Luceberts weduwe Tony. De explicaties van een bewonderende Offermans zijn weliswaar adequaat (,,Lucebert ondermijnde de woordenschat die toen als poëtisch gold''), maar de vele toelichtingen staan op den duur de kijker enigszins in de weg. Zo wordt ter beoordeling van een muurschildering literatuurcriticus Kees Fens opgevoerd: ,,Het wil maar niet esthetisch worden.'' En oud-museumdirecteur Rudi Fuchs doet een dappere poging tot synthese van het geschilderde en geschreven oeuvre. Over het beeldend werk spreekt de met Lucebert bevriende Jens Christian Jensen het meest overtuigend. Deze oud-museumdirecteur te Kiel schetst de ontwikkeling aan de hand van aankopen en giften. Ook in Spanje, waar Lucebert enige tijd woonde, wordt een omvangrijke Lucebert-collectie beheerd, onder meer bij de stichting Antonio Pérez. In het land wordt tevens een bezoek gebracht aan een voormalige buurman van de kunstenaar en aan een galerie die onder meer de keramiek verhandelt waarop Lucebert zich in zijn late jaren toelegde.

Dit respectvol gemaakte tv-portret, dat mede dankzij de medewerking van Tony Swaanswijk uniek materiaal bevat, blijft in zijn streven naar volledigheid soms steken in anekdotiek. Door de keuze voor een caleidoscopische aanpak wordt onvermijdelijk een aantal dimensies van de veelzijdige Lucebert slechts aangestipt. Dat geldt bijvoorbeeld voor zijn maatschappelijke betrokkenheid, waarover niet veel meer dan de befaamde regel Schoonheid heeft haar gezicht verbrand wordt gememoreerd. De politieke visie van Lucebert, die bijvoorbeeld sterk begaan was met de politionele acties in Nederlands-Indië, omvatte meer dan het eenduidig pacifisme dat hem hier wordt toegedicht.

Close-up: Zoeken naar Lucebert, AVRO, 18.30-19.30u.