Terug naar 1938?

De moord op de Nederlandse cineast Theo van Gogh heeft een verontrustende sfeer geschapen van vrees en extremisme in het ooit zo harmonische Nederland. Religieuze extremisten dreigen de Nederlandse samenleving via waarschuwingen op internet, plaatsen waar moslim bijeenkomen worden in gevaar gebracht door aanslagen verspreid over Nederland en helemaal tot in de binnenring van de Nederlandse regering wordt er over `oorlog' tegen moslimextremisten gesproken.

Nederland heeft het tegenovergestelde nodig. In plaats van vissen in troebel water moeten zowel de moslims als de niet-moslims het ondubbelzinnige signaal geven, dat heel Nederland samen staat tegen dat soort extremisme, dat vorige week het leven kostte van Theo van Gogh en daarvoor, in mei 2002, leidde tot de moord op de rechtse politicus Pim Fortuyn. De ene werd vermoord door een religieuze extremist, de ander door een extremistische dierenbeschermingsactivist. In beide gevallen is het absoluut noodzakelijk af te zien van het opleggen van collectieve schuld op een groep [...]. Net zomin als alle dierenbeschermingsactivisten, na de moord op Pim Fortuyn, automatisch een mogelijke bedreiging vormen tegen de omliggende samenleving, maakt de moord op Van Gogh van alle moslims tikkende bedreigingen. Houdt men zich dit niet voor ogen, dan riskeert men dezelfde logica in te slaan als degene die tijdens de Kristallnacht in 1938 de Duitse nazi's aanzette een pogrom uit te voeren op Oostenrijkse en Duitse joden, daar men de aanslag door een Poolse jood op een Duitse ambassaderaad als smoes gebruikte. Toen gaf de nazi-leiding haar goedkeuring aan zogenaamde spontane acties, die tot aanvallen op joden en joodse winkels en synagogen leidden. De geschiedenis zou de Europeanen geleerd hebben dat soort denken te weerstaan. Wat er nodig is, is dat de samenleving als geheel zonder te kijken naar religieuze of andere gezindheden de vrijheid van meningsuiting verdedigt en over gevoelige onderwerpen als religie en dierenwelzijn gaat debatteren.

Nederlandse moslims wezen de weg door te demonstreren tegen het extremisme, net als onlangs de Franse moslims, toen terroristen probeerden hen politiek te gijzelen in de zaak van de twee ontvoerde Franse journalisten in Irak. De rest van de samenleving moet volgen: de collectieve verantwoordelijkheid is te voorkomen dat hele groepen van de samenleving een collectieve schuld wordt opgelegd voor wandaden van extremisten.

(Verschenen 10 november)