Stekelige verdraagzaamheid

Dinsdag is in Nederland de uitvaartdienst gehouden voor Theo van Gogh, met een eenvoudige doodskist, versierd met een pakje Franse sigaretten en een fles witte wijn. Op de plaats waar de provocerende filmer is gestorven [...] hebben rouwenden een cactus geplaatst, als eerbetoon aan zijn stekelige karakter, maar misschien ook als symbool van de nieuwe stemming in Nederland. [...] De verdraagzame Nederlanders worstelen met een taai probleem: hoe verdraagzaam kunnen zij zijn jegens een cultuur – van islamitische immigranten – die zelf uiterst onverdraagzame aspecten heeft?

Het is wel mooi om de verschillen tussen groepen mensen `toe te juichen', maar wat doe je als een van die verschillen de houding jegens de vrouw en de haar toekomende plaats in het gezin en het huis betreft? De Nederlanders laten zich voorstaan op hun moderne, progressieve stijl van leven. Botst die met een gemeenschap van immigranten die in hun ogen niet modern is en evenmin progressief?

De Nederlandse politicus Pim Fortuyn – die in 2002 door een milieuactivist is vermoord – heette `rechts' te zijn, omdat hij islamitische immigranten hekelde. Hij deed dat omdat hij meende dat hun strenge religieuze leer een gevaar vormde voor zijn homoseksuele levenswijze. Is dat racisme? Misschien – de moslims vormen maar 3 procent van de Nederlandse bevolking van 15 miljoen, en het is duidelijk dat een groot aantal van hen geen radicale of puriteinse extremisten zijn.

De meeste West-Europese landen werken, met niet al te veel succes, aan problemen die het gevolg zijn van immigratie. Kleine landen vrezen te worden overspoeld, maar zelfs de grotere landen worstelen met problemen die hun identiteit als natie raken. Frankrijk heeft al tweehonderd jaar lang uitgesproken antiklerikale trekken; moeten die worden afgezwakt nu de felste geestelijken geen priesters zijn maar imams?

De vrije meningsuiting behoort tot het wezen van de moderne Europese cultuur. Etnische vooroordelen zijn uiteraard verwerpelijk, maar moord is erger, en het ziet er niet naar uit dat de moord op Van Gogh Nederland een beter oord voor moslims zal maken. De Nederlandse politici proberen uit alle macht te voorkomen dat er een lynchstemming ontstaat. Op meer dan een terugkeer naar een stekelige verdraagzaamheid hoeven zij waarschijnlijk niet te hopen.

(Verschenen 10 november)