Niemand eruit zonder rode stempel

Een grote bouwplaats in Amsterdam werd deze week uitgekamd op illegale werknemers en frauderende werkgevers. ,,Je hebt altijd hoeken en gaten waar ze zich kunnen verstoppen.''

Om illegale arbeid tegen te gaan op de bouwplaats, hield het bouwinterventieteam afgelopen week de grootste controleactie in zijn bestaan. Tachtig inspecteurs van de arbeidsinspectie, de belastingdienst, uitkeringsinstantie UWV en de vreemdelingendienst moesten zich om kwart voor zeven melden in een Amsterdams pand van de arbeidsinspectie. Verslag van een grootscheepse controle.

06:55 uur.

Harde dansmuziek klinkt. Het blijkt het promotiefilmpje van een nieuw te bouwen Amsterdams kantorencomplex, waar de controleurs vandaag binnengaan. De binnendruppelende inspecteurs, gekleed in spijkerbroek en trui, kijken naar het filmpje, dat op een muur wordt geprojecteerd. Tegelijkertijd worden fluorescerende helmen, schoenen met stalen neuzen en lunchpakketten uitgedeeld.

07:10 uur.

Een van de coördinatoren van het bouwinterventieteam vertelt hoe en waar de controle gaat plaatsvinden (de arbeidsinspectie stelde als voorwaarde voor dit artikel dat de exacte locatie van het kantorencomplex en de namen van inspecteurs ,,in verband met hun veiligheid'' geheim blijven).

Aan de hand van een presentatie wordt uitgelegd wat het doel van de dag is: bestrijden van belasting- en premiefraude, illegale tewerkstelling en uitkeringsfraude. De verschillende organisaties vallen vaker binnen op bouwplaatsen. Maar doordat bouwlocaties vaak groter zijn dan de afzonderlijke diensten aankunnen, ontkomen werknemers die niet gesnapt willen worden. Belangrijker is daarnaast dat op meerdere vergrijpen tegelijkertijd kan worden gecontroleerd, doordat dit jaar de samenwerking weer is aangevangen. Heeft de werknemer een identiteitsbewijs bij zich op het werk? Een zaak voor uitkeringsinstantie UWV. Is de werknemer illegaal? Een zaak voor de vreemdelingendienst. Heeft de baas illegale werknemers? Die is voor de arbeidsinspectie. Betaalt de werkgever belasting? Belastingdienst. Werkt de bouwvakker inderdaad zoveel als opgegeven, wordt er niet tegelijkertijd een uitkering uitgereikt? De UWV kan aan het werk.

08.20 uur.

,,Het is belangrijk dat we heel consequent optreden'', krijgen de inspecteurs te horen. ,,Kopieën van identiteitspapieren accepteren we niet. Mocht u principiële bezwaren hebben tegen identificatieplicht, dan kunt u dat melden. Dan hebben we nog wel wat ondersteuning.''

08.30 uur.

Ingedeeld in koppels vertrekken de inspecteurs naar een plek vlakbij de bouwplaats.

09.00 uur.

De projectleider van het bouwinterventieteam, John Hendriks, twijfelt. Nu invallen of nog even afwachten? Negen uur is bij uitstek een tijdstip dat bouwvakkers even samen in de keet een kop koffie drinken. Het is beter de bouwvakkers niet in grote groepen tegelijk aan te spreken. ,,Ze kunnen anders moeilijk gaan doen'', zegt Hendriks. ,,Het is vervelend als de boel escaleert. Ik loop er niet voor weg, maar zit er ook niet op te wachten. Ik wil er geen razzia van maken.''

Deze bouwer heeft recentelijk nog bezoek gekregen van inspecteurs, die hem erop wezen dat de administratie in orde moest zijn, omdat controles zouden kunnen volgen. Ook zijn ter voorbereiding luchtfoto's gemaakt.

09.10 uur.

De actie gaat toch door. De inspecteurs, gekleed in fluorescerende oranje vestjes, zetten de verschillende uitgangen van de grote bouwplaats af. Daarna trekken de koppels naar binnen. Elk koppel bestaat uit inspecteurs van de verschillende diensten, de vreemdelingendienst richt daarnaast nog een mobiele post in. Daar moeten mogelijke illegalen heengebracht worden, die daarna doorgaan naar een gebouw van de dienst.

09.20 uur.

Hendriks voorziet dat enkelen ontsnappen, maar dat gebeurt vaker. Als hij 95 procent van de bouwvakkers weet te controleren, is hij tevreden. ,,Je hebt altijd hoeken en gaten waar ze zich kunnen verstoppen.'' Ondanks dat wordt er nauwgezet gecontroleerd, niemand mag het terrein verlaten zonder een gestempeld rood kruis. ,,Waar u die aanbrengt?'' werd eerder door de coördinator uitgelegd. ,,Liefst op een zichtbare plek. Het voorhoofd is goed, ja'', grapt hij. En voordat hij het vergeet: ,,Vraag wel even toestemming voor het aanbrengen van de stempel.''

[vervolg BOUWINSPECTIE: pagina 25]

BOUWINSPECTIE

Uitkomst: twee illegalen

[vervolg van pagina 23]

09.50 uur.

Op de twaalfde verdieping spreekt een inspecteur een bouwvakker aan die bezig is met de bedrading en systeemplafonds.

,,U had ons vandaag vast niet verwacht'', zegt de inspecteur. ,,Maar heeft u een identiteitsbewijs bij zich?''

,,Nee, helemaal niks'', antwoordt de bouwvakker. ,,Wat denk je zelf? Ik ben de hele dag bezig, zweet.''

,,Maar ik kan aan uw blauwe ogen niet zien of u hier legaal werkt. U krijgt een bekeuring van me.''

Maar daar wil de bouwvakker – Mark – niet van horen. ,,Dan zijn we uitgesproken. Jij krijgt helemaal niks van me. Ik loop gewoon weg.''

De inspecteur probeert Mark te kalmeren. ,,Weet je, voor ons beiden gaat morgen gewoon de zon weer op.''

Mark: ,,Dat moet je nog maar afwachten als je zo doorgaat.''

De inspecteur: ,,Laat ik het zo zeggen: als wij hier niet controleren, heb jij straks geen werk meer. Maar als jij me geen naam wilt geven, dan houdt het op.'' Later beklaagt de inspecteur zich dat er niet harder kan worden ingegrepen tegen weigeraars. Oppakken, dat zou volgens hem nodig zijn. Projectleider Hendriks zegt later dat in zo'n geval de uitvoerder erbij geroepen had moeten worden. Zo wordt dan alsnog de naam bekend.

10.10 uur.

Een bouwvakker wuift met zijn tankpasje. ,,Is dit dan niet genoeg bewijs?''

Aan het begin van de middag hebben de tachtig inspecteurs ruim 500 bouwvakkers gecontroleerd. Met behulp van een wachtwoord konden de inspecteurs naar UWV en belastingdienst bellen en zo informatie krijgen. De komende weken wordt de verkregen informatie verder uitgewerkt. De directeur van dit bouwproject vond het ,,geen probleem'' dat de inspecteurs langskwamen en urenlang zijn bouwvakkers controleerden. ,,Wij krijgen hier vaker inspecties. Dit keer was het op personen gericht, de vorige keer op arbeidsomstandigheden.''

Maar ook bij dit kantorencomplex heeft de arbeidsinspectie op de veiligheid gecontroleerd. Op twee plekken werd het werk stilgelegd. Een keer omdat het niet veilig was verder te werken aan de rand van een dak, een andere keer was een zaagmachine ,,niet in orde'', volgens de woordvoerder van de arbeidsinspectie. Daarnaast was van twintig rollende steigers de beveiliging ,,ondeugdelijk'' en was een lasser zelf wel goed beschermd tegen de gevaarlijke dampen die er vrijkomen, maar waren bouwvakkers om hem heen ,,fluitend aan het werk''.

En de illegale werknemers? Er zijn er twee aangetroffen. Eén was illegaal in Nederland, en is door de vreemdelingendienst meegenomen. Een andere was legaal maar had geen werkvergunning. Hij is van de bouwplaats verwijderd. Hier staan voor de werkgevers boetes op van 1.000 euro per werknemer. Dit bedrag wordt volgend jaar verhoogd naar 8.000 euro. 74 bouwvakkers konden zich niet identificeren en kregen een boete van 60 euro.