Meningneukers

De afgelopen weken was ik in Londen, op bezoek bij een Iraans-Nederlandse vriendin die daar sinds kort woont. In Londen ben ik wel vaker, maar mijn vriendin liet me een nieuw, Midden-Oosters Londen zien: de Iraanse supermarkten in Ealing, Libanese restaurantjes, de café's aan de Edgeware Road waar je, vierentwintig uur per dag, zeven dagen per week, waterpijpen kunt roken, onder het genot van thee, vruchtensap, een kebab of zoete hapjes.

Op een zaterdagnacht, een uur of drie, waren we weer eens in ons vaste café beland, een grote, volle ruimte met klatergouden versiersels van vloer tot en met het plafond, een plastic lichtgevende waterval in alle hoeken en een groot videoscherm tegen de achterwand, waar non-stop Arabische videoclips te zien waren. Het was er druk als altijd, een mengeling van razend aantrekkelijke, trendy Arabische mannen gekleed in Oswald Boateng of Paul Smith, vergezeld van beeldschone, al even goed geklede jonge meisjes, opgedirkt zoals alleen Arabische vrouwen dat kunnen, Pakistaanse jongens met baarden en jurken, autochtonen, en zelfs een enkel hoofddoekje. Voor de deur stond een grote rij, in toom gehouden door een portier in kogelvrij vest.

,,Sinds ik in Londen ben, voel ik me zó vrij,'' vertelde mijn vriendin me, terwijl ze met een brede glimlach om zich heenkeek. We lurkten aan een shisha met appelsmaakje. ,,Multicultureel is hier zó anders dan in Nederland. Ik heb het gevoel dat hier meer gemengd wordt, er minder discriminatie is.'' Een van onze vaste gespreksonderwerpen, en ik ben het vaak met haar eens, maar ik meende toch echt zeker te weten dat de Britse samenleving veel verdeelder is dan de onze, en dat extreem-rechts er in ieder geval een veel grotere aanhang heeft. ,,Wat hier echt totaal ontbreekt, is die Nederlandse neerbuigendheid,'' zei ze, en ik knikte.

Dit vergt wat uitleg. Al jaren hoor ik lichtelijk verontrustende berichten van mijn vriendin. De keer dat ze vrolijk vertelde, over haar medestudenten rechte: ,,Ik ken daar mensen die terrorist willen worden!'' De andere allochtonen die ze ontmoet op de universiteit, en die aan haar vroegen: ,,Ga jij om met Néderlanders? Nou, ik niet, hoor.'' Hollanders die haar zeggen: ,,Wat spreek jij goed Nederlands! Je bent zeker wel blij dat je hier naartoe bent gekomen.'' Of haar vertellen dat ze ,,eigenlijk gewoon Nederlands'' is. Dat is dan bedoeld als een groot compliment.

Maar het meest onthullend: ,,Alle buitenlanders die ik ken, zeggen precies hetzelfde. Ten eerste, waarom pakken die Hollanders die rotjongens niet gewoon aan die het voor ons verpesten. En ten tweede, wat pas echt onverteerbaar is aan Nederlanders, is die goedbedoelende neerbuigende houding van ze. Als buitenlander ben je zielig en moet je op alle mogelijke manieren gehólpen worden, want Nederlanders willen je graag naar hun eigen niveau tillen. Met hun hulpverlenersgedrag maken ze je op alle mogelijke manieren duidelijk dat je een treedje lager staat dan zij, en dat ze daar graag iets aan willen doen. Maar ik vraag me af of Nederlanders het wel zo'n prettig idee zouden vinden om op gelijk niveau met allochtonen om te gaan.'' Sinds ze me het heeft uitgelegd zie ik het overal, een beschamend, vernederend soort betutteling.

En dit was nog allemaal vóór. Op twee november, de dag dat ik terug zou vliegen, was zij het die me uit mijn bed belde, negen uur Britse tijd: ,,Er is iets gebeurd in Nederland.''

Dat kun je wel zeggen, ja. Mijn vriendin volgt het even ademloos als geërgerd, vanuit Londen. ,,Zo naïef, nog steeds, hoe de Nederlanders reageren. Het is ook die typisch Nederlandse arrogantie, ze kunnen het zich gewoon niet voorstellen dat die jongens Nederland niet moeten. Wéér die betutteling. En weet je wat ik nog het ergste vind,'' besluit ze, ,,dat niemand de dingen die ik zei over het fundamentalisme serieus nam, terwijl ik toch uit ervaring spreek. Dat ook mensen als Ellian, Bouazza, Hirsi Ali, nooit écht serieus zijn genomen.''

Inderdaad, Nederlanders kunnen het zich niet voorstellen dat er mensen zijn, hoogopgeleid, een goede carrière voor zich, verbaal begaafd, geen verleden als draaideurcrimineel, die alles waar Nederland voor staat, en alles wat Nederland ze te bieden heeft, simpelweg áfwijzen. Schrijft Marcel van Dam, op vier november: ,,De enige manier om fundamentalisten te verlichten is via onderwijs, het goede voorbeeld en eindeloos geduld.'' De betuttelende onderschatting is niet van de lucht: Moslimfanatici ,,kunnen niet anders dan met geweld reageren. Ze hebben namelijk geen woorden.'' (Youp van 't Hek). ,,Niet iedereen in Nederland kan het onderscheid maken tussen spot of ironie enerzijds en aanzetten tot haat anderzijds.'' (hoofdredactioneel commentaar Volkskrant). Moslims zouden zich niet realiseren in het meest libertaire land ter wereld te zijn terechtgekomen. Moslims zijn `sneller aangebrand', zijn verbaal niet begaafd, weten niet dan je ook gewoon kunt procederen.

De logische conclusie van dit koor aan commentatoren, laat ik ze voor het gemak even meningneukers noemen, is dat we gewoon voorzichtiger moeten zijn met wat we zeggen. Wees je bewust van het effect van je mening, want mensen die zich niet verbaal kunnen weren zullen vanzelfsprekend naar de wapens grijpen. Sommige meningen zijn geen meningen maar scheldpartijen. En dan is het eigen schuld, dikke bult! Als grote panacee wordt om `meer dialoog' geroepen. Maar de mensen waar je mee in dialoog bent, de islamitische gemeenschap an sich, is juist helemaal niet het probleem. Dat zijn de jongens (en meisjes) die iedere dialoog categorisch afwijzen, en die moet je dan ook met heel andere middelen aanpakken. En dat is pijnlijk. Dat past helemaal niet in ons idee van Nederland als lief landje.

Hoog tijd, dus, voor een diepgravend zelfonderzoek, waarin we eens naar de werkelijkheid kijken, in plaats van ons blind te staren op een rooskleurige idée fixe van wat Nederlanders en allochtonen nu eigenlijk zijn, kunnen, en willen. Want het oude, zelfgenoegzame, Nederlandse zelfbeeld, dat van de tolerante, vreedzame oase in een door haat en nijd verscheurde wereld, het land waar niet gediscrimineerd wordt, waar we als vanzelfsprekend alles `samen', door middel van `dialoog' oplossen, waar het allemaal `zo'n vaart niet loopt', is finaal aan diggelen. En misschien is dat maar goed ook.