`Iedereen moet zich gewoon aan de regels houden'

Voor Job Cohen telt enkel zijn boodschap van ,,wij'' en ,,zij''. ,,Wij'', mensen in Nederland die met elkaar willen samenleven met de verschillen die er zijn en ,,zij'' de kleine groep die er niet bij wíl horen.

Het was de meest ,,bizarre, vreselijk periode'' in zijn ambt als burgemeester van Amsterdam. ,,Bijna zelfs uit mijn hele leven'', zegt Job Cohen. Het bloed trok weg uit zijn gezicht toen hij van de moord op Theo van Gogh hoorde, vertelt hij. Dat het een Marokkaanse-Nederlander was, maakte het allemaal nog erger, dacht hij. Sindsdien snelt hij van debat naar buurtbezoek en van werkoverleg naar vergadering. Alles in het teken van ,,de boel bij elkaar houden''.

Die uitspraak bij zijn aantreden kwam hem op schampere opmerkingen te staan, ,,heeft hij niet meer visie?'', maar deze weken tonen volgens hem aan dat het ,,een zeer grote opgave is''. En dat hij gelijk heeft. De enige remedie is bij elkaar houden. Afgelopen dinsdag waagde hij zich aan die opgave in het Oosterpark, enkele honderden meters van de plaats waar Van Gogh werd vermoord. Een handjevol beveiligers consequent om hem heen. Een gepantserde mercedes die met draaiende motor gereed staat. Daar omheen joelende jongeren die op de foto willen. Cohen laat het gelaten over zich heen komen. Wat telt is zijn aanwezigheid, zijn boodschap van ,,wij'' en ,,zij''. ,,Wij'', mensen in Nederland die met elkaar willen samenleven met de verschillen die er zijn en ,,zij'' de kleine groep die er niet bij wíl horen.

Wat houdt dat eigenlijk in, de verschillende bevolkingsgroepen in de stad bij elkaar houden?

,,In deze stad leven allerlei verschillende bevolkingsgroepen, die soms langs elkaar heen leven en elkaar soms ook in de weg zitten. Maar we wonen hier toch met z'n allen. Dat moet iedereen beseffen en daar doe je niets aan. We moeten het met elkaar doen. Dat betekent je gewoon aan de regels houden, aan de uitgangspunten van deze rechtstaat.''

De mensen aan wie u deze boodschap vertelt, zijn het toch wel met u eens. Maar wat doe je met de groep die dat niet wil?

,,De kunst is die groep zo klein mogelijk te houden. We moeten ze isoleren. Het is een groep die zich hier niet fijn voelt en wat het extra ingewikkeld maakt is dat ze terrorisme als ultieme vervulling van hun leven zien.''

Mohammed B. heeft een goede opleiding gehad, was actief in het buurtwerk en niet buitengesloten. Hij had genoeg kansen. Hoe voorkom je dan dat jongeren zoals hij radicaliseren?

,,Daar heb ik niet zomaar een antwoord op. Tot twee jaar geleden was er inderdaad niks aan de hand met Mohammed B. Je moet dan zorgen dat je ingrijpt voor het fout gaat. Maar hoe, dat is de vraag.''

Daar is dus geen antwoord op. Dat is toch een pijnlijke constatering?

,,Dat is zo, ja.''

U kreeg deze weken weer het verwijt dat u te soft was. Wat vindt u daar van?

,,Het verbaast me, maar ik kan me niet zo druk over maken. Ik gebruik geen harde taal, maar ben wel voor een harde aanpak. Tuurlijk, zeg ik als politici in Den Haag roepen dat de Mohammed B.'s hard moeten worden aangepakt. Ik denk er net zo over. Ik heb twee jaar geleden de AIVD al gevraagd om een onderzoek naar radicalisering onder moslims. Ook pakken we hard kernjongeren aan, met effect. Maar als ik dat zeg, roept iedereen `dat kan niet, want die Cohen is zo soft'.''

Maar had u niet eerder de El Tawheed moskee, waar Mohammed B. ook kwam, moeten sluiten?

,,Nee, uit onderzoeken van de AIVD bleek dat er geen strafbare feiten werden gepleegd. En de AIVD adviseerde afgelopen september dat je door sluiting je informatiepositie kwijtraakt. Bovendien kun je invloed uitoefenen op extremistische elementen als je contact houdt. Doe je de moskee dicht dan krijg je nog meer van die huisgemeenschappen als in de Marianne Philipstraat waar Mohammed B. samenkomsten hield.''

Meteen na de moord uitte u de twijfel of de inlichtingendiensten u wel voldoende geïnformeerd hadden over terreurdreiging in Amsterdam en over onderzoeken naar de groep rond Mohammed B. Bent u tevreden over de antwoorden van minister Remkes van Binnenlandse Zaken?

,,Ik heb gezegd dat ik alles wilde weten. En uit het feitenrelaas kwam naar voren dat er heel veel informatie aanwezig was waarvan ik niets wist. Dat had ik eerder willen weten. En niet alleen ik, ook de politie. Die had met die informatie al veel kunnen doen. Daar zat een groot gat en dat is niet veranderd. In die zin ben ik niet tevreden en wil ik dat daar een debat over komt. De AIVD houdt teveel binnen haar eigen domein.''

U zei deze week dat we ons moeten afvragen wat de grenzen zijn aan de vrijheden in onze Grondwet. Waar liggen die wat u betreft?

,,Het gaat erom dat er heel veel mag in dit land, maar móet dat ook allemaal? Vrijheid van meningsuiting is iets anders dan de vrijheid om mensen tot in hun ziel pijn te doen, zei Remco Campert vorige week. Het is belangrijk om het daar over te hebben.''

Is dat nu niet te laat?

,,Dat is te makkelijk om te zeggen. We moeten dat debat gewoon gaan voeren.''