Hiphop-geluidswandeling door The Bronx

The Bronx in New York is voor toeristen niet langer een `no-go area'. Chris Bajema maakte een soundwalk door de buurt die wordt gezien als de bakermat van de hiphopcultuur.

,,Maak je geen zorgen. Ik ben bij je. Probeer een beetje losser te lopen, niet zo gespannen.'' Deejay Jazzy Jay, een van de grondleggers van de hiphop, leidt me rond door een getto in het zuiden van The Bronx. Hij probeert me gerust te stellen. En dat terwijl ik hem alleen maar kan horen via mijn i-Pod. Daarop staat een cd met een wandeling door de buurt waar Jazzy Jay is opgegroeid.

,,Volg het ritme van de muziek en let op mijn voetstappen. Yeah, in dit tempo moet je lopen. Steek Westchester Avenue over. Ik ontmoet je aan de overkant. Kijk uit voor de auto's.'' Ik hoor een vrachtwagen die voorbijrijdt, maar zie hem niet. Die komt natuurlijk uit mijn i-Pod. Of toch niet? En die sirenes dan, zijn die echt? Ik weet het niet, het is een wonderlijke wereld tussen schijn en werkelijkheid.

Jazzy Jay leidt me Morrisson Avenue in, de straat waar hij vroeger met zijn vrienden liep, op weg naar `The Jam', een illegaal straatfeest. ,,Links stonden dichtgespijkerde gebouwen vol junkies en dealers'', zegt hij. ,,Mensen durfden de straat niet op, ze waren bang om beroofd te worden.'' De huizen zijn inmiddels opgeknapt, maar de tralies voor de ramen herinneren nog steeds aan een tijd van geweld en onveiligheid.

Het is alsof ik over een verlaten filmset loop waar de hoofdrolspelers zijn weggelopen. Slechts een paar figuranten zijn achtergebleven: een moeder met twee kinderen in schooluniform, een man die voor de Bronx Bible Church zijn auto repareert. Dit is de gelaten rust van een buurt die opkrabbelt na een technische knock-out.

De soundwalk is, sinds de eerste wandeling door de New Yorkse wijk China Town twee jaar geleden, een groot succes. Vorig jaar werden de wandelingen door New York Magazine uitverkoren tot ,,best New York City walking tour'' en dit jaar veroverden ze een plekje in de `goede-ideeën top 100' van Time Magazine. Inmiddels zijn er acht cd's te koop met rondleidingen door onder andere de Lower East Side, Brooklyn en Little Italy.

GOEDE VRIEND

,,Ik denk dat onze kracht is dat we altijd iemand vinden die volledig met een buurt is vergroeid'', zegt Michel Sitruk, een van de initiatiefnemers. ,,Op die manier is het alsof je door een goede vriend wordt rondgeleid en kom je op de meest bijzondere plekken.''

De persoonlijke benadering heeft volgens Sitruk ook zijn keerzijde. ,,Je kan bijvoorbeeld naar een winkeltje of café worden gestuurd dat inmiddels is verdwenen. Daarom komen we iedere vier maanden met een nieuwe versie.'' Sitruk wijst over zijn schouder naar een meisje achter een computer: ,,En dan gaat zij met een stopwatch door de straten lopen om opnieuw uit te rekenen hoe snel ze de fragmenten achter elkaar moet monteren.''

In The Bronx word ik de Dream Team Barber Shop ingestuurd. Een kale kapperszaak met vier zwarte stoelen voor een lange spiegel. Achter in de winkel staat een pooltafel. In de hoek hangt een televisie. De eigenaar van de zaak, Anthony, is een ex-gedetineerde die zijn leven heeft gebeterd. En dat betekent tegenwoordig dat je `The Man' bent. Misschien tref ik hier dan ook een paar hiphoppers. Helaas, vandaag is er niemand.

Ik zet mijn i-Pod even uit. Wanneer het geluid van de soundwalk wegvalt, besef ik dat de stem van Jazzy Jay me, hoe raar het ook klinkt, inderdaad een beschermd gevoel heeft gegeven. Zonder hem zou ik de winkel nooit zijn binnengelopen. Ik stop de oordopjes in mijn jaszak en schud de hand met Master Cee, een kapper die, net als zijn hiphop vrienden, een artiestennaam heeft aangenomen.

,,Ik dacht al: daar heb je er weer eentje'', zegt hij met een grote glimlach. ,,Er zijn al honderden toeristen met koptelefoons binnen geweest. Van Australiërs tot Duitsers. Meestal zijn ze snel weg, maar soms blijven ze hangen voor een knipbeurt.'' Hij wijst zo nonchalant mogelijk naar een lege kappersstoel. Ik doe mijn rugzak af en ga zitten. Voor even ben ik zelf onderdeel van de wandeling. ,,Vroeger had ik een eigen zaak'', vertelt Master Cee onder het knippen , ,,maar na een jaar kwam ik er achter dat een vriend van mij het geld voor de huur niet naar de bank bracht maar er drugs voor kocht. Gelukkig is het nu een andere tijd. Minder junkies, minder schietpartijen, minder problemen.''

Tijdens de knipbeurt zijn er twee jongens binnengekomen. De ene belt met zijn mobiele telefoon, de ander maakt een keuze uit de stapel pornovideo's die op de toonbank liggen. ,,Een extraatje voor de vaste klanten'', verklaart Master Cee tijdens het afrekenen. Wanneer de eerste opengespreide benen op de televisie verschijnen, doe ik mijn oordopjes weer in en druk op play.

HOME OF GOD

Ik steek 174 Street over en betreed het terrein van The Bronx River Houses, een van de beruchte projects. Aan het begin van de jaren zeventig woonden in deze vijf bakstenen woonblokken de pioniers van de hiphopcultuur. De plek werd toen `Little Vietnam' genoemd, omdat de politie er niet durfde te komen. Boven de ingang van gebouw 16-09 woonde deejay Afrika Bambaataa, grondlegger van de hiphop. Hij is de oprichter van Zulu Nation, een beweging die de strijd aanbond tegen bende-oorlogen. Ook bracht Zulu Nation allerlei mensen bij elkaar: breakdansers, rappers, graffiti-kunstenaars en deejays. Jarenlang stond een graffiti-schildering op het gebouw met de tekst: `Welcome to Bronx River, home of God'. Totdat burgemeester Giuliani op een nacht een politiemacht naar het gebouw stuurde om de tekst eraf te halen.

Op het kleine, stenen podium tussen de gebouwen hebben alle grote deejays gestaan. Jazzy Jay zegt dat ik op het podium moet gaan zitten. Bambaataa neemt het woord: ,,Stel je eens voor hoe het toen was. 's Ochtends om elf uur begonnen we met opbouwen en 's middags om drie uur was het pleintje volgestroomd.'' Ik hoor scratchers, rappers, beatboxers en gillende meisjes. ,,Kijk eens naar al die mensen, kijk eens hoe ze uit hun dak gaan. Dit is The Jam!'' Er is niemand op het pleintje, maar als ik mijn ogen sluit zie ik Jazzy Jay en Bambaataa achter de draaitafels staan. ,,Soms draaiden we tot vijf uur in de ochtend'', zegt Jazzy Jay. Dan stopt plotseling de muziek. ,,Iemand heeft de stekker er uitgetrokken. Laten we teruglopen.''

Bij het metrostation neemt Jazzy Jay afscheid. ,,Je kunt hier weer op lijn 6 stappen naar Manhattan. Zwaai even naar de kaartjesverkoper.'' Ik steek werktuigelijk mijn hand op. De kaartjesverkoper zwaait terug.

De schijnwereld en de echte wereld hebben elkaar gevonden.