De knapste koppen zitten in het buitenland

De beste Iraanse studenten vertrekken naar het buitenland. Iran heeft het hoogste aantal hoogopgeleide emigranten per jaar. Maar ze gaan niet naar Nederland.

Op de campus van de Sharif technologie-universiteit in Teheran zingen de vogels en ruist de wind zachtjes door de bomen. Een groepje studentes, verplicht gesluierd zoals alle vrouwen in Iran, zit in het gras rond een stapel boeken, twee jongens tikken op een rekenmachine. De 8.000 studenten van de universiteit zijn de slimste van Iran en ze hebben een gemeenschappelijke wens: werken in het westen.

Wie in Iran wil studeren moet hoge punten halen bij het `concours'. Dit massa-examen, waaraan jaarlijks 1,6 miljoen scholieren meedoen, is de toegangspoort naar een gratis opleiding op een van de staatsuniversiteiten. Degenen met de allerhoogste score, ongeveer 800 kandidaten per jaar, mogen naar de elitaire Sharif-universiteit. Het concourssysteem levert resultaten op. Op de wiskunde-olympiade in Tokio behaalden Iraanse studenten afgelopen jaar een 17de plaats. Ter vergelijking, Nederland werd 63ste.

,,Sharif-studenten worden vanuit de hele wereld uitgenodigd door de beste universiteiten'', zegt adjunct-decaan Abdolhassan Vafai trots. Op zijn bureau in een van de universiteitsgebouwen liggen brieven uit alle werelddelen. ,,Kijk naar deze, van de decaan van de Stanforduniversiteit in de Verenigde Staten'', gebiedt Vafai. In de brief staat dat 15 Iraanse studenten zich hebben weten te plaatsen voor het doctoraalprogramma van de universiteit. ,,Gekeken naar de prestaties van de Iraanse studenten heeft de Sharif-universiteit het beste Bachelorprogramma ter wereld'', schrijft de decaan van Stanford.

Vafai heeft geen problemen met het vertrek van de studenten. ,,Sommige mensen noemen het een braindrain, waarbij de slimste geesten Iran verlaten'', zegt de adjunct-decaan. ,,Maar ik zeg: wie heeft het recht te verhinderen dat deze mensen zich ten volle ontwikkelen? Goede studenten zijn een investering in de toekomst van Iran en van de wereld.''

Iran kent het hoogste aantal hoogopgeleide emigranten per jaar. Volgens officiële cijfers vertrekken er ieder jaar meer dan 150.000. Van de studenten van de Sharif-universiteit schat Vafai voorzichtig dat 75 procent naar het buitenland is gegaan. Op andere universiteiten zijn de cijfers ongeveer hetzelfde. De Iraanse overheid legt de studenten geen strobreed in de weg. Van de 70 miljoen inwoners zijn er meer dan tweederde onder de 25 jaar. Een van de grootste problemen voor het islamitische regime is het vinden van werk voor al deze jongeren.

Westerse landen hebben daar geen problemen mee. ,,Canada biedt de meeste van onze studenten zó een verblijfsvergunning aan'', legt de decaan uit. Veel westerse landen maken openlijk jacht op de knappe koppen. Italië heeft een eigen school gesticht in Teheran die Iraniërs voorbereidt op een studie aan een Italiaanse universiteit. De Australische ambassade organiseerde onlangs een `kennisbeurs' in Teheran, waarbij verscheidene universiteiten uit dat land zichzelf aanboden.

Australië heeft een speciaal programma om Iraanse studenten te halen. Wie aan bepaalde eisen voldoet en per semester ongeveer 7.500 euro op tafel kan leggen, krijgt binnen enkele maanden een verblijfsvergunning met uitzicht op een Australisch paspoort. ,,We leven in een wereldeconomie en proberen de beste werknemers naar ons land te halen'', verklaart een functionaris van het Australische ministerie van Buitenlandse zaken die anoniem wil blijven.

De dertigjarige Iraanse Kamelia Ardalani voltooide afgelopen jaar haar Masters opleiding als ingenieur aan de universiteit van Brisbane. De oud-studente van Sharif had ook naar Zweden gekund, maar koos voor Australië omdat haar nicht daar woont. ,,Ik heb Delft ook geprobeerd, maar de Nederlandse visumregels veel te streng en ingewikkeld'', zegt ze. Het maakt haar niet uit. ,,Ik had genoeg keus.''

Op dit moment wacht ze op haar permanente verblijfsvergunning voor Australië, ze heeft er al werk gevonden. ,,Ik zou graag in Iran blijven, maar daar verdien ik niet genoeg om te overleven. Daarnaast ben ik hier niet vrij'', zegt Ardalani. Ze schat dat bijna al haar studiegenoten nu in het buitenland wonen.

,,Vroeger gingen er veel studenten naar de Verenigde Staten, maar na 11 september is dat moeilijker geworden'', zegt de adjunct-decaan van Sharif. Europese universiteiten, met name Franse en Duitse, vullen gretig die ruimte door vergaande samenwerkingsafspraken met de universiteit te maken.

Uit een uitgelekt rapport van het Nederlandse ministerie van Onderwijs blijkt dat de komende jaren 100 miljoen euro voor `Holland kennisland' promotie wordt uitgetrokken. In het plan, dat nog niet aan de Tweede Kamer is aangeboden, komt te staan dat er straks in meer landen studenten en kenniswerkers worden geworven. Iran zit daar niet bij.

,,Met Nederland heb ik vaak contact gezocht, maar er is nog nooit op mijn brieven gereageerd'', zegt adjunct-decaan Vafai. Hij vindt het land niet erg agressief als het op kenniswerving aankomt. Vafai hoopt op verandering. ,,Ik vind dat er nu een uitgelezen kans voor Holland ligt: jullie hebben geavanceerde universiteiten, wij goede studenten. Denk eens aan wat een uitvindingen we samen zouden kunnen doen!''