Dansliefde die doet duizelen

De documentaire `Holland Danst!' toont de dansgeschiedenis met een stortvloed aan beelden. Hoe na de balletoorlog de moderne dans opbloeide.

De geschiedenis van de dans als volwaardige podiumkunst in Nederland is nog maar kort, en het begin ervan is, in de woorden van choreograaf Hans van Manen, ,,heel simpel''. Er was hier geen klassieke traditie, en dus kregen moderne en klassieke dans ongeveer gelijktijdig en gelijkwaardig vaste voet aan de grond.

Na de Tweede Wereldoorlog werden verschillende groepen opgericht, die tussen 1950 en 1961 vochten om het predikaat van `nationaal gezelschap' met bijbehorende rijkssubsidie: de balletoorlog. Sonia Gaskell, een Russische die vanuit Parijs naar Nederland kwam en hier de ,,spruitjeslucht'' (Rudi van Dantzig) bestreed door haar dansers met ongekende ambitie en tucht de klassieke stijl bij te brengen, kwam als winnares uit de strijd. In 1961 werd zij aan het hoofd gesteld van het uit fusies ontstane Nationale Ballet in Amsterdam. In Den Haag had zich twee jaar daarvoor al een rebelse tegengroep uit Gaskells greep losgewurmd: het Nederlands Dans Theater.

Veel van de hoofdrolspelers uit deze beginjaren zijn er nog, en filmer Niek Koppen en redacteur Klazien Brummel zochten hen de afgelopen vijf jaar op om ze te interviewen voor Holland Danst!, een ambitieuze tv-documentaire over de vaderlandse dansgeschiedenis waarvan de NPS morgen het eerste deel uitzendt. Deel twee, dat volgende week wordt vertoond, gaat over dansen als Hollandse hobby – van de klompendans (hier ontmaskerd als een `uitvinding voor toeristen') en de twist tot het ,,hakkuh!'' van de gabberhouse.

De interviews in de film wordenletterlijk omringd door archiefbeelden: het beeld is telkens in vlakken verdeeld, waardoor er behalve gepraat ook constant gedanst wordt. Het is geschiedenis in vogelvlucht, met zoveel mensen en bewegingen dat het de kijker soms duizelt. Koppen vindt dat niet erg. ,,Ik wilde dit verhaal per se snel vertellen, en de liefde voor dans zo direct mogelijk in beeld brengen. Mensen moeten zin krijgen om te dansen.'' Een rustig tegenwicht biedt het boek Holland Danst!, waarin Brummel in drie heldere essays de feiten op een rij zet.

Koppen is zelf een ,,houten Klaas'', zegt hij, hij wist niet veel van dans af toen hij aan het project begon. Met name de beelden uit de late jaren zeventig, de grote bloeitijd van de experimentele moderne dans, wezen hem erop ,,wat hij allemaal gemist had''. Klazien Brummel: ,,Dans was toen de kunstvorm `not to be missed', mensen praatten erover zoals ze nu misschien doen over documentaires als Fahrenheit 9/11. Maar sinds de jaren tachtig zijn er eigenlijk geen grote ontdekkingen meer gedaan.'' Inmiddels gaapt er een leeftijdsverschil van zo'n dertig jaar tussen het publiek in de zaal en de dansers op het podium, en zorgen choreografen nog maar weinig voor ophef. Brummel: ,,De top-generatie van de Nederlandse choreografen manifesteerde zich ook op andere gebieden: Hans van Manen als fotograaf, Rudi Van Dantzig als auteur, Toer van Schayk als beeldend kunstenaar. Maar zij kregen in het begin ook veel tijd om zich te ontwikkelen. Misschien is het nog te vroeg om over de huidige generatie te oordelen.''

Holland Danst! Afl.1: zo 14/11 om 13u, NPS, Ned.3. Afl.2: zo 21/11 om 13u, NPS, Ned.3. Boek met dvd, Walburg Pers, € 49,95.