Apenmannetjes tijdelijk onvruchtbaar door prikpil

Zou het er dan eindelijk van komen, reversibele anticonceptie voor mannen? Amerikaanse en Indiase wetenschappers hebben een methode ontwikkeld waarmee mannelijke apen tijdelijk steriel gemaakt kunnen worden. Injecties met het eiwit eppine, een eiwit dat van nature alleen voorkomt in de zaad- en bijballen, bleek zeven van de negen proefdieren onvruchtbaar te maken. Het effect ontstaat waarschijnlijk door een afweerreactie die tegen eppine ontstaat.

Wetenschappers zijn al langer op zoek naar een betrouwbare en tijdelijke anticonceptiemethode die werkt bij mannen. Voor vrouwen is de anticonceptiepil inmiddels de normaalste zaak van de wereld, maar een voorbehoedsmiddel voor mannen ontwerpen heeft meer voeten in aarde. Veel aandacht ging er tot nog toe naar een prikpil die de huishouding van mannelijke geslachtshormonen verandert zodat er geen rijping van spermacellen meer plaatsvindt. Die benadering geeft echter veel bijwerkingen, waaronder gedragsveranderingen.

Het Amerikaans-Indiase team zoekt daarom zijn heil in een prikpil gericht tegen een eiwit uit de zaadballen. Drie jaar geleden identificeerden ze daar het menselijke eiwit eppine. Dat hebben zij nu getest als immunocontraceptiemiddel bij negen mannelijke apen (Macaca radiata). Bij zeven van de apen wekten de iedere drie weken gegeven injecties hoge gehaltes antilichamen op, gericht tegen het eiwit eppine. Bij twee dieren bleef de concentratie antilichamen laag en zij werden om die reden niet verder getest.

De bedoeling was dat de door het eiwit opgewekte specifieke immuunreactie ook de functie van het eppine in spermacellen zou verstoren, zodat de mannetjes onvruchtbaar werden. De werkzaamheid beoordeelden de onderzoekers door de mannetjes met drie verschillende vrouwtjes ieder gedurende drie ovulatiecycli te laten samenleven. Geen van die vrouwtjes raakte zwanger, terwijl vier van de zes controlemannetjes wel voor nageslacht zorgden. De onderzoekers concluderen dat hun vaccin een betrouwbaar mannelijk anticonceptiemiddel is.

Ruim een jaar na stopzetten van de injecties hadden vijf van de zeven succesvol onvruchtbaar gemaakte apen hun vruchtbaarheid weer terug. Hoe eppine-immunisatie op moleculair niveau precies werkt is niet bekend. Het eiwit komt voor aan het oppervlak van spermacellen en bindt aan een ander eiwit dat een rol speelt bij de slijmvorming. Antilichamen die zich aan eppine binden kunnen die werking verstoren.