Cool Britannia gaat kopje onder

,,Te weing Britse schrijvers plaatsen het moderne leven in een breder perspectief'', zei Jonathan Coe drie jaar geleden in een interview met het Cultureel Supplement. ,,Mijn ideaal is de roman die het leven van het individu verweeft met de politieke en maatschappelijke ontwikkelingen.''

Dat ideaal heeft Coe (Birmingham, 1961) keer op keer verwezenlijkt. In 1994 brak hij door met de even beklemmende als humoristische satire What A Carve-Up! (`Het moordende testament'), over de ondergang van een adellijk geslacht in het rechtse Engeland van Margaret Thatcher. In 2001 publiceerde hij The Rotters' Club, waarin de ontwikkeling van vier schooljongens uit Midden-Engeland werd verbonden met de dieptepunten van de jaren zeventig: atoomdreiging, IRA-terrorisme en symfonische rock. En nu is er het lang verwachte vervolg op The Rotters' Club: een roman die zich afspeelt in de eerste jaren van de 21ste eeuw en die de relatie- en carrièreperikelen van de inmiddels meer dan twintig jaar oudere hoofdpersonen afzet tegen actualiteiten als het verzet tegen New Labour en de oorlog in Irak.

The Closed Circle heet Coe's `Twintig jaar later'; en de schrijver zou zijn reputatie als taalvirtuoos tekort hebben gedaan als hij die `gesloten cirkel' niet op verschillende manieren in de roman had laten terugkomen. De titel is de naam van een politieke denktank waarin snode plannen worden uitgebroed (en die dezelfde naam heeft als een geheime vereniging van schoolvrienden in The Rotters' Club). Hij verwijst naar het eind van het boek, waarin liefdes uit de jaren zeventig opnieuw bloeien en twee tieners `de kans krijgen om de fouten van hun ouders te herhalen'. Hij slaat ook op de (als we de roman mogen geloven) hopeloze politieke situatie waarin `Cool Britannia' zich anno 2004 bevindt: `Links is opgeschoven naar rechts, rechts een klein beetje naar links, the circle's been closed and everyone else can go fuck themselves.'

The Closed Circle is een politieke roman; de jongere broer van Benjamin Trotter (de eigenlijke hoofdpersoon van The Rotters' Club) is parlementslid voor Labour geworden en bevindt zich in de maalstroom van Tony Blairs machinaties, Benjamins klasgenoten Doug en Philip zijn politieke journalisten. Alleen Benjamin zelf staat overal buiten. Hij is vastgelopen in een accountantsbaan en een mislukt huwelijk, treurt om zijn eerste vriendinnetje (dat hem na één liefdesnacht verliet), en schrijft al twintig jaar met weinig resultaat aan een magnum opus waarin muziek en literatuur moeten samensmelten. Zijn midlife-crisis, én die van zijn broer en een goede vriendin, vormt de rode draad in The Closed Circle. Zijn existentiële probleem – het gevangen zitten in het verleden – blijkt hetzelfde te zijn als dat van alle personages die hem omringen, zelfs die uit de volgende generatie. In dat opzicht heeft The Closed Circle naturalistische trekjes.

Ik kan me voorstellen dat Coe's nieuwe roman een moeilijk doordringbaar boek is voor iedereen die The Rotters' Club niet heeft gelezen. Zelfs voor degenen die dat drie jaar geleden wel deden, is de als naschrift gepresenteerde korte samenvatting van deel één geen overbodige luxe. Dat neemt niet weg dat ik veel plezier heb beleefd aan The Closed Circle. Niet alleen omdat het een opwindende ervaring is om de soms dierbare figuren uit The Rotters' Club als midden-veertigers te zien (een literaire pendant van Michael Apteds documentaireserie 7 Up of de recente Italiaanse speelfilm Il meglio giuventù); maar ook omdat Coe de verschillende verhaallijnen met vaste hand en een flinke dosis humor op elkaar laat aansluiten. Nog meer dan voorheen toont hij zich een waardig erfgenaam van Charles Dickens – als kampioen van de social novel én als meester van de alwetende vertelstem.

In The Closed Circle presenteert Coe zich als een verteller pur sang. Ten tijde van What A Carve Up! werd hij uitgeroepen tot de nieuwe Evelyn Waugh, omdat zijn verhaal over de `Greedy Eighties' zoveel scherpe kantjes had. Na de publicatie van The Rotters' Club werd hij dankzij zijn literaire experimenten (stream of consciousness, genrewisselingen) vergeleken met James Joyce. The Closed Circle is stilistisch minder exuberant – al doorspekt Coe het melodrama opnieuw met e-mails, brieven, gedichten en nieuwsberichten en veroorlooft hij zich een Eisensteinse `montage' (waarin een seksscène doorsneden wordt met het optuigen van een kerstboom). Criticasters zouden Coe's nieuwe roman voorspelbaar kunnen noemen. Maar o, wat zullen de liefhebbers van The Rotters' Club genieten.

Jonathan Coe: The Closed Circle. Penguin / Viking, 416 blz. 17,95 (pbk), €30,20 (geb.) De vertaling (De gesloten kring) van Harm Damsma en N. Miedema, is verschenen bij Meulenhoff, 463 blz. €19,90

Jonathan Coe treedt vanavond om 21.15 uur op tijdens het Crossing Border-festival in de Koninklijke Schouwburg in Den Haag. Inl. www.crossingborder.nl