Informatiegebrek en paniek

Een brandende school in Uden, een anti-terreuractie in Den Haag, een bezorgde premier. Nederland was gisteren in de greep van geruchten over tanks en terroristen. `Laten we beseffen dat we één volk zijn.'

Acht dagen na de moord op Theo van Gogh wordt Nederland wakker met een afgebrande islamitische basisschool in het Brabantse Uden, een grootschalige anti-terreuractie in het Haagsche Laakkwartier, en een minister-president die zich ,,heeft geërgerd'' aan het uitlekken van AIVD-informatie naar een groep van extremistische moslims. De Deense media gebruiken het woord `Kristallnacht' om de situatie in Nederland te beschrijven.

Nederland is in de ban van collectieve stress. Dat zei de Leidse hoogleraar bestuurskunde en rampendeskundige Uri Rosenthal gisteren in het televisieprgramma Nova. Het was de dag waarop veertien uur lang een portiekwoning in het Haagse Laakkwartier werd belegerd door leger en politie. Tweehonderd bewoners waren wegens explosiegevaar geëvacueerd.

Woensdag 10 november was ook de dag dat premier Balkenende niet aan een Kamerdebat over Europa deelnam en – ook namens Koningin Beatrix – de Nederlandse bevolking opriep het geweld tegen scholen, moskeeën, kerken en andersdenkenden te stoppen. ,,Van scholen blijf je af. Van moskeeën en kerken blijf je af. Van mensen die hun mening geven blijf je af. Iedereen dient goed te beseffen wat de regels zijn in dit land: geen geweld.'' Daarna reisde hij naar Uden om ,,de maatschappelijke werkelijkheid te ervaren'', vertelde hij aan het NOS-journaal.

In de nacht van dinsdag op woensdag was een inval in een woning in het Haagse Laakkwartier mislukt. Dat bleek 's morgens om elf uur uit een rechtstreeks uitgezonden persconferentie door het NOS-journaal.

Burgemeester Deetman van Den Haag, de korpsbeheerder, de hoofdofficier van justitie in Den Haag en de hoofdofficier van het landelijk parket bevestigen dan dat de politie heeft geprobeerd de woning binnen te dringen. De hoofdofficier bevestigt dat er is geschoten. Op andere vragen luidt het antwoord `geen commentaar'.

Bij gebrek aan informatie begint daarna de geruchtenstroom.

Het luchtruim boven Den Haag wordt gesloten. Buurtbewoner Willem Spaans en zijn vrouw Wilma volgen de belegering vanuit hun woning voor verschillende radio- en televisieprogramma's, op twintig meter van het pand waar terroristen zich zouden schuilhouden. ,,Het lijkt wel Belfast'', zegt Willem vroeg in de ochtend. ,,Het is net een oorlogsgebied.'' `Belfast' drukt – bij het ontbreken van informatie van politie en openbaar bestuur – een stempel op de verslaglegging die dag.

's Middags is er actie in het Laakkwartier op handen. Dat meldt het NOS-journaal nog vóór het ANP. Journaal-presentatrice Aldith Hunkar (,,Het land staat in brand'') schakelt over naar mevrouw Heijmans, buurtbewoner van het Laakkwartier. Ze vraagt: ,,Ziet u nu iets ander dan net?'' RTL weet dan al dat het gaat om supporters van ADO Den Haag, die een potje aan het vechten waren met buurtbewoners. De nieuwslezer: ,,Het lijkt erop dat zij de verkeerde plek hebben uitgekozen voor hun opstootje.''

De premier is onderweg naar Uden en het gerucht ontstaat dat pantservoertuigen op weg zijn naar Den Haag. De Journaals melden het, en parlementariërs praten erover in de wandelgangen van de Tweede Kamer. Maar om vier weet het journaal te melden dat het gerucht van de tanks ,,niet juist is''.

In het Jeugdjournaal en bij het televisieprogramma Nova wordt uitgebreid verslag gedaan van de gesprekken tussen premier Balkenende en ouders van de afgebrande islamitische basisschool in Uden (,,Het beeld van het jongetje van elf jaar die zegt laat ze de school maar niet meer islamitische school noemen dat snijdt er bij mij diep in'', zegt de premier).

,,De duidelijke oorzaak hiervan is Hirsi Ali [het bedreigde VVD-Kamerlid, red.]'', zegt een moeder met hoofddoek en ze kijkt recht in de camera. ,,Premier Balkenende, zij zit middenin de regering. Is het niet belangrijk om haar eens duidelijk te maken dat ze respect moet hebben voor de islam. (...)

Balkenende: ,,We moeten nu oppassen...''

De vrouw: ,,Ik vind dat dit gezegd moet worden want dit is de oorzaak, de aanleiding. (...) Als mensen vanuit de regering met dit soort uitspraken doorgaan dan zal de samenleving constant met dit soort acties te maken krijgen.''

Balkenende: ,,U zegt dit soort acties... waar ik me echt zorgen over maak is: nu is het een moskee hier, dan is het een islamistische school, dan is het een kerk, en dan zijn het de huizen. (...) Laten we oog hebben voor elkaar. Laten we beseffen dat we één land, één volk zijn. Dat is het punt.''