De toegevoegde waarde van de notaris

In het Economie-katern van 26 oktober legt Mark Houben de Koninklijke Notariële Beroepsorganisatie (KNB) in de mond dat alleen notarissen testamenten mogen maken, omdat alleen zij met ,,foutloze precisie'' zouden kunnen werken.

Dit lijkt mij een onjuiste lezing van het persbericht dat de KNB op 22 oktober heeft doen uitgaan naar aanleiding van het onderzoek van de SEO. In het persbericht zegt de KNB dat de toegevoegde waarde van de notaris met name bestaat uit diens verplichting tot wilscontrole en voorlichting. Bepaalde rechtshandelingen, zoals testamenten, heeft de wetgever zo belangrijk gevonden dat daarvoor de tussenkomst van een notaris nodig is, juist vanwege die taken en verplichtingen.

Zo moet de notaris de belangen van álle betrokken partijen en zelfs ook van derden, zoals de overheid, behartigen. Hij moet waken voor misbruik van juridische onkunde en feitelijk overwicht. De verplichte dienstverlening (`ministerieplicht') zorgt ervoor dat iedereen toegang heeft tot zijn diensten. De tuchtrechter en de gewone rechter hechten terecht veel belang aan al deze verplichtingen. En het notariaat zelf neemt die ook serieus, juist daarom ,,valt het de beroepsgroep zwaar'' om de familiepraktijk op te geven, ook al is die nauwelijks of niet winstgevend.

Het SEO-onderzoek en andere recente uitlatingen passen in de merkwaardige huidige tendens om, onder het mom van liberalisering en marktwerking, alle toegangs- en kwaliteitseisen voor beroepen te schrappen. Die beroepen hebben zich in de loop der eeuwen gevormd, doordat mensen zich op een bepaald gebied zijn gaan specialiseren. Voor het een ga je naar een accountant, voor het ander naar een notaris. Zo mag een notaris ook niet procederen of jaarrekeningen controleren en kan de gemiddelde jurist beter niet gaan loodgieten. Op een gegeven moment heeft de wetgever vanwege die specifieke deskundigheid aan die beroepen bepaalde bevoegdheden én taken toegekend, en die beroepen zijn daar ook op aan te spreken.

De economie, de samenleving, heeft behoefte aan een zekere ordening. Maak de `markt' helemaal vrij, zodat iedereen die dat wil zichzelf notaris, advocaat, makelaar of hersenchirurg mag noemen, en je zult zien dat zich na verloop van tijd toch weer specialisaties (lees: beroepen) gaan vormen. Iedereen die de bevoegdheden (én de verantwoordelijkheden!) van een notaris wil hebben, staat het ook nu al volledig vrij om na het volgen van de voorgeschreven opleiding, nodig voor een verantwoorde uitoefening van het vak notaris te worden.