Afrikaans kevertje bedreigt Europese honingbij

Honingbijen in Europa worden bedreigd door een kevertje dat meereisde met een illegale zending van bijenkoninginnen uit Texas.

Europese imkers vrezen de komst van een parasitair Afrikaans kevertje dat het voorzien heeft op de honingbij. Het kevertje (Aethina tumida) legt zijn eieren in bijenkasten, waarna de uitgekomen larven zich te goed doen aan honing, stuifmeel en bijenbroed. Erger is dat deze kever via zijn uitwerpselen een schimmel overbrengt die de honing infecteert. De honingvoorraad gaat daardoor vergisten en wordt ongeschikt voor consumptie door de bijen en mensen.

De Afrikaanse bijenkever is geheel zwart en heeft het formaat van een lieveheersbeestje. Hij komt oorspronkelijk voor in Zuid-Afrika, maar vormt daar nauwelijks een probleem omdat de lokale ondersoorten van de honingbij (Apis mellifera scutellata en A. m. capensis) goed raad weten met de indringer. De Europese honingbij, die ook in de Verenigde Staten en Australië gehouden wordt voor de honingproductie, heeft echter nauwelijks een verdediging tegen de kever. De kever weet met zijn antennes zelfs de monddelen van de honingbij te bespelen zodat deze hem voedsel geeft. Het insect verspreidt zich vliegend en heeft een feilloze neus voor bijen en bijenproducten. Daardoor legt het kevertje zijn eieren niet alleen in bijenkasten, maar ook in lege raten en honingvoorraden.

De kever werd twee maanden geleden voor het eerst in Europa waargenomen, in een zending bijenkoninginnen die illegaal waren verzonden vanuit Texas. De Portugese autoriteiten hebben onmiddellijk drastische maatregelen genomen om verdere verspreiding te voorkomen. ,,We hopen dat we de kever hiermee effectief hebben uitgeroeid'', zegt dr. Wolfgang Ritter van het Veterinair Onderzoeksinstituut in Freiburg, die nauw betrokken is bij het monitoren van bijenziektes in Europa.

De Europese Unie vaardigde vorig jaar augustus een regel uit met importbeperkingen voor honingbijen, juist om de Afrikaanse bijenkever tegen te houden. Ook voor invoer vanuit de Verenigde Staten golden beperkingen. Ritter: ,,We dachten dat de kevers zich alleen konden verspreiden met zendingen van complete volken, maar uit het Portugese geval blijkt dat ook losse koninginnen besmet kunnen zijn. Op dezelfde manier zijn ook koninginnen uit de VS verzonden naar Frankrijk, Nederland en andere Europese landen, maar daar zijn nog geen keverbesmettingen gemeld.''

De Afrikaanse bijenkever dook in 1998 plotseling op onder honingbijen in Florida en heeft zich sindsdien razendsnel verspreid over de oostelijke staten van de VS. De plaag heeft in de Amerikaanse bijenhouderij al voor miljoenen dollars schade veroorzaakt, en het is niet gelukt de opmars te stuiten. Ook in Canada en Australië is de kever inmiddels aangetroffen. Het lijkt slechts een kwestie van tijd voordat de kever vaste voet op Europese grond krijgt.

Volgens entomoloog Jan Krikken van het Leidse museum Naturalis is dat vrijwel onvermijdelijk. ,,Door de internationale handel zal het verspreidingsgebied uitbreiden. Ook is de kever binnen Afrika al opgerukt tot in Egypte. Dan is de oversteek naar Europa niet meer zo groot.''

Krikken heeft al talloze vragen van verontruste imkers moeten beantwoorden. De bijenhouders maken zich veel meer zorgen om de vernietigende kracht van dit kevertje dan om eerdere plagen die bijvolken troffen, zoals vuilbroed en de Varroa-mijt. De grote impact van de kever in Amerika voorspelt een doemscenario.

Ritter blijft nuchter: ,,In Europa zijn de imkerijen veel kleinschaliger dan in de VS, waar imkers duizend tot tienduizend bijenvolken houden. Hier houdt men twintig tot maximaal honderd kolonies, en daardoor weten bijenhouders precies welke kolonies de sterkste zijn.

De sterke kolonies zijn volgens Ritter wel bestand tegen de kever. ,,Dit is gewoon een nieuwe plaag waar we rekening mee zullen moeten houden. Het betekent niet het einde van de Europese bijenhouderij.''