Retrospectief Gerrit van Dijk

Het Filmmuseum conserveerde het oeuvre van animatiefilmer Gerrit van Dijk, die vooral bekend werd door zijn collages van culturele iconen.

Gerrit van Dijk is een van de oprichters van het Holland Animation Film Festival, waarvan vorige week de tiende editie werd gehouden. Het Filmmuseum brengt nu een retrospectief op het in binnen- en buitenland veelvuldig bekroonde werk van Van Dijk, dat door het museum is geconserveerd. De films van de Haarlemse animator (Uden, 1938) vallen in twee perioden uiteen. In de eerste vijftien jaar van zijn carrière als filmer, die begon in 1971, wijdde hij zich aan wat je de politieke animatiefilm zou kunnen noemen. Subtiel zijn deze filmpjes niet. In Butterfly 1975 wordt een fris en vrij in de natuur rondfladderende vlinder langzaam ingesloten door steeds meer huizenblokken, totdat er geen plek meer is voor de vlinder. Elke keer als Van Dijk een rij flats toevoegt horen we op de geluidsband het geram van een heimachine. Van Dijk gebruikt in deze periode vooral de stijl van de cut-out. Foto's, krantenberichtjes, filmfragmenten en ander materiaal worden in een collagevorm bij elkaar geplaatst en bewerkt met krassen en kleuren of andere grafische bewerkingen. Steeds met een niet mis te verstane boodschap, culminerend in de twaalf films uit de Jute-serie (gemaakt door een collectief, waar Van Dijk eind jaren zeventig deel van uitmaakte) en het bijna een kwartier durende A Good Turn Daily, waarin een padvinder zijn dagelijkse goede daad steeds opnieuw verzaakt, zijn goede bedoelingen ten spijt. De wereld blijft in brand staan. Van Dijks The End vat de teneur van deze periode én de tijdgeest goed samen. De presidenten van Rusland en Amerika slaan om beurten met hun vuisten op de aardbol, die op het eind dan ook ontploft.

Eind jaren tachtig veranderde Van Dijk van inhoud en stijl. Het pamflettistische maatschappelijke engagement maakt plaats voor beelden waarin de (geschiedenis van de) schilderkunst een grote rol speelt. In vloeiende bewegingen transformeren beroemde schilderijen of culturele iconen van de een naar de ander, zoals in Pas à deux (1988), dat een Gouden beer won op het filmfestival van Berlijn. Toch blijft ook hier een zekere collagestijl intact. De populaire cultuur gaat vaak een relatie aan met hoge kunst, met op de geluidsband allerlei historische verwijzingen: een flard uit een speech van Martin Luther King, een stukje dialoog uit East of Eden, een geëmotioneerde verslaggever bij de Tour de France-winst van Jan Jansen.

Gerrit van Dijk stelde zelf zes thematisch geordende programma's samen die twee maanden in het Filmmuseum te zien zijn. In een ultieme collage laat hij zijn eigen, door het Filmmuseum gerestaureerde werk `botsen' met dat van zijn leerlingen en met animaties uit het archief van het Filmmuseum. In de tentoonstellingsruimte van het Filmmuseum zijn tekeningen, collages en cells van Van Dijk te zien.

Gerrit van Dijk. 11 nov. t/m 12 jan. In: Filmmuseum Vondelpark, Amsterdam. Inl.www.filmmuseum.nl