Gevaren in de bouw

Werken in de bouw is gevaarlijk. Populaire discjockeys waarschuwen nu voor de risico's op de radio, hét bouwvakkersmedium.

Om de week sterft ergens in Nederland een bouwvakker op zijn werk.

Zo verongelukte vorige week donderdag een 50-jarige bestuurder van een kraanwagen op een bouwterrein van de hogesnelheidslijn bij Hoogmade. De kraan kantelde. De man raakte bekneld in zijn cabine en overleed ter plaatse.

Een paar uur later kwam iets verderop, in Den Haag, een andere bouwvakker om het leven. De 43-jarige man was met collega's bezig lantaarnpalen te verplaatsen. Een paal gleed uit de kettingen en viel bovenop hem.

En twee dagen eerder viel in het Friese dorp It Heidenskip een 55-jarige timmerman uit de nok van een huis in aanbouw. Hij werd per helikopter naar het ziekenhuis overgebracht, waar hij vrijdag overleed. Behalve de fatale incidenten zijn nog eens 26.000 bouwvakkers betrokken bij ongelukken op de bouwplaats. Dat is ruim een tiende van alle personeel in de bouw.

Het aantal dodelijke ongelukken fluctueert van jaar tot jaar, maar de algemene ongevallencijfers dalen niet.

Werkgevers- en werknemersorganisaties besloten daarom in 2002 tot een offensief om het aantal ongevallen in de bouw terug te dringen. Ze trokken er 3 miljoen euro voor uit om bouwvakkers te wijzen op gevaren van hun werk. Ongewenst neveneffect: een negatief imago voor het vak.

Daarom is nu een campagne opgezet die tot glimlachen en beter gedrag moet aanzetten, in plaats van de nadruk te leggen op collega's die in een rolstoel, met geamputeerde ledematen of helemaal niet meer thuiskomen.

Hoe de bouwvakkers te bereiken? Via de radio, bouwvakmedium bij uitstek. Vanochtend iets na zes uur, toen de busjes met bouwvakkers nog over de snelweg reden, begon een van Nederlands populairste radiopresentatoren, Edwin Evers, in de studio van Radio 538 aan zijn ochtendshow. Het eerste dat hij doet is het starten van de jingle: ,,Dit programma wordt mede mogelijk gemaakt door de Stichting Bouwnijverheid.''

Iets later kondigde hij het spelletje van vandaag aan: ,,Let goed op. Zodra ik een plaat draai met iets van bouw erin, moet je bellen voor het prijzenpakket: een lunchpakket en een stereo. Dat mag ook op z'n Engels, hè, `build' is dat.''

De toon mag luchtig zijn, de werkelijkheid is rauw. Van alle Nederlandse banen is 6 procent te vinden in de bouw. De bedrijfstak is volgens de Arbeidsinspectie goed voor 22 procent van de ongevallen.

:pagina ]

Vorig jaar bezocht de inspectie 347 bouwplaatsen om ze te controleren op veiligheid. De helft daarvan werd direct stilgelegd. In totaal werden er 293 gevaarlijke situaties geteld.

Oud word je niet in de bouw: gemiddeld duurt de carrière van een bouwvakker 18 jaar. Opvallend is dat hoe ouder een bouwvakker is, hoe minder vaak hij een ongeval krijgt. De mannen onder de 25 blijken twee keer zoveel kans te hebben op een ongeval als hun collega's boven de 45. Roekeloosheid versus ervaring.

Eerder dit jaar werden de resultaten bekend van 36.000 inspecties die vorig jaar door heel Europa gehouden zijn. ,,De bouw is een bijzonder risicovolle sector'', schreef de door de Europese Commissie ingestelde onderzoeksgroep. De oorzaken zijn eenvoudig aan te wijzen: er wordt maar kort op één plek gewerkt, bekendheid met specifieke risico's wordt niet opgebouwd. Bouwbedrijven werken bij elk project met andere onderaannemers. De vorming van grotere bedrijven brengt minder aandacht voor veiligheid met zich mee. Zware concurrentie in de bouw brengt kostenbesparingen en strakkere planningen met zich mee. En het toenemende aantal verschillende gesproken talen op de steiger helpt ook niet echt.

Communicatie kan de veiligheid vergroten, maar ook het tegendeel is het geval. Mede daarom brengt de Hout- en Bouwbond CNV deze maand folders over veiligheid in het Pools uit. Bestuurder Maarten Post van het overkoepelende Technisch Bureau Bouwnijverheid, de man achter de campagne: ,,Je kunt wel regels maken, maar je kunt je voorstellen dat Poolse bouwvakkers daar geen hout van snappen.''

Er is volgens Post maar één echte oorzaak voor de vele ongevallen. ,,Regels zijn regels, maar het schort aan goed gedrag op de bouwplaats.'' Volgens Post moeten bouwvakker zich meer bewust worden van de gevaren, en ernaar handelen. ,,Dat moet tussen de oren komen bij de mannen. Heel vaak is een ongeval het gevolg van onachtzaamheid.''

Hoewel de Europese Unie de laatste jaren zelf ook omvangrijke publicteitscampagnes heeft gevoerd om aandacht te krijgen voor gevaren in de bouw, is het effect maar moeilijk te meten, zo schrijven de onderzoekers. ,,Dit kan zelfs tijdelijk zijn.''

Vooralsnog wil de Nederlandse campagne `1 op 6' – één op de zes bouwvakkers komt tijdens zijn loopbaan ernstig ten val – er geen kwaad woord over horen. Post is ,,heel erg tevreden'' over de eerste resultaten. Ruim 90 procent van de bouwvakkers kent de campagne. En de hoeveelheid werkoverleg over valgevaar is met een kwart gestegen. Post: ,,Het onderwerp is bloedserieus, maar wordt met humor gebracht: wat is de kans dat een bouwvakker viool speelt? Wat is de kans dat een bouwvakker valt?'' De komende weken wordt bovenop de al verspreidde affiches, de 112 tv-reclames (,,om het thuisfront te confronteren met valgevaar'') en 600 radiospotjes ook nog een smartlap aan 140.000 vakbondsleden toegestuurd: Ronnie en Tonnie zingen `Als je valt, valt het tegen'.

En Edwin Evers, als dj held der bouwvakkers? Die draaide vanochtend `We built this city' van Starship. Binnen seconden beginnen de lampjes van binnenkomende gesprekken rood te branden. Evers spreekt in de uitzending met Marcel de Roos die in het Brabantse Geldrop huizen bouwt. ,,Zo, jij bent er lekker vroeg bij. Hoeveel botenhammen eet jij nou?''

,,Acht''

,,Man, dat vreet ik in een week nog niet op. Met hoeveel zit je daar?''

,,Een man of negen, tien.''

,,Gezellig. Wist je trouwens dat er in de bouw nogal wat ongevallen gebeuren? Een op de zes lazert weleens van een steiger.''

Bouwvakker De Roos wint een stereo voor op de bouwplaats en lunchpaketten. Aan het einde van de week geeft Radio 538 een bezoek van masseuses aan de bouwplaats weg. Op kosten van de sector.