De in Irak vaak vergeten regels voor wederopbouw

Er wordt hard gewerkt aan de wederopbouw van Irak, maar nu al is duidelijk dat een aantal principiële vergissingen is gemaakt, meent Marc Houben.

Voor iedereen is duidelijk dat de wederopbouw van Irak stagneert. Het Amerikaanse Congres heeft kritiek dat slechts een klein gedeelte van van de toegezegde 18 miljard dollar daadwerkelijk is uitgegeven. En volgens Anthony Cordesman, verbonden aan het Center for Strategic and International Studies (CSIS), bewijst de beweging om fondsen over te hevelen van basis- naar veiligheidsvoorzieningen dat de voormalige Administrator van Irak, Ambassadeur Paul Bremer, de Coalition Provisional Authority en de Amerikaanse krijgsmacht ,,het eerste jaar van de bezetting van Irak fundamenteel verkeerd hebben ingeschat''.

Het is tragisch dat de inspanningen van de internationale gemeenschap zo weinig effect sorteren - tragisch omdat de wederopbouwinspanning zoveel levens eist en omdat de Amerikaanse en internationale inspanningen Irak op te bouwen feitelijk formidabel zijn. De wijze waarop het Amerikaanse corps of engineers de infrastructuur aanpakt, of de TaskForces RIE en RIO respectievelijk de elektriciteitsproblemen en oliepijpleidingen aanpakken, zijn ronduit indrukwekkend.

Toch blijken deze inspanningen onvoldoende. In het hele proces van wederopbouw is ergens iets vreselijk misgegaan. Het is te vroeg voor een diepgaande analyse, maar gedurende het jaar dat de CPA actief verantwoordelijk is geweest voor de wederopbouw van Irak, is al wel duidelijk geworden dat de ervaringen van de CPA in Irak grote overeenkomsten blijken te hebben met de wederopbouw inspanningen gedurende de UNMIK missie in Kosovo.

Wat in Irak is gebeurd en gebeurt, volgt tot op zekere hoogte hetzelfde pad en laat dezelfde mechanismen zien als in Kosovo. Irak en Kosovo leren dat er zeven kardinale regels zijn die het succes van de wederopbouw van een door oorlog verscheurd land bepalen.

1. Geen lange termijn succes zonder korte termijn succes.

De hearts and minds van de bevolking moeten voor de aanwezigheid van externe militaire eenheden en de wederopbouwinspanning worden gewonnen. De bevolking moet zich letterlijk en figuurlijk aan de zijde van de militaire eenheden scharen. Dit kan worden gerealiseerd door het uitvoeren van zg. Quick Impact Projects (QIP) die op onmiddellijk effect gericht zijn. Deze QIP's hebben een duidelijk omschreven doelgroep en dienen middels concreet, tastbaar resultaat een onmiddellijke verbetering te sorteren. Het winnen van de hearts and minds is de eerste prioriteit van de wederopbouw.

2. Hearts and minds hebben een beperkte houdbaarheid.

Onmiddellijk na het einde van een crisis volgen vaak de `wittebroodsweken'. Gedurende enkele weken ziet de toekomst er rozig uit. De mensen zijn blij dat het conflict over is en willen de draad van hun bestaan weer oppakken. Ze herbouwen hun huizen, openen hun winkels, sturen hun kinderen weer naar school en gaan naar de markt. De meeste mensen hebben dan een positieve houding ten opzichte van de aanwezige militaire eenheden. Maar als de leefsituatie niet fundamenteel verbetert binnen drie maanden, zal de positieve houding eroderen en de veiligheidssituatie verslechteren.

3. in de eerste honderd dagen moeten de basisvoorzieningen beter worden.

Een basisregel in de politiek. De basisvoorzieningen bestaan, naast de genoemde drinkwatervoorziening, elektriciteit en riolering ook uit werkgelegenheid.

Significant betekent hier zichtbaar en tastbaar. Dit is noodzakelijk om de hearts and minds van de mensen aan de zijde van de interveniërende partij te houden. Dit is de tweede fase in de wederopbouw van een land.

4. Betere basisvoorzieningen vergroten de politieke geloofwaardigheid.

Zou u uw politieke toekomst toevertrouwen aan iemand die niet in staat is om de praktische kant van het leven te organiseren? De Coalition Provisional Authority (CPA) onder leiding van Ambassadeur Paul Bremer was tot 30 juni belast met de coördinatie van de wederopbouwinspanningen. Het blijkt dat de structurele verbetering van de basisvoorzieningen politieke geloofwaardigheid opleverde. Het uitblijven van die verbetering daarentegen - zeker wanneer de verwachtingen bij het publiek tot onrealistische hoogten zijn gestegen - zal de publieke steun voor de externe partij sterk doen afnemen en haar geloofwaardigheid aantasten.

5. Er moet onmiddellijke toegang komen tot markten en financiële middelen.

Geld voor wederopbouwprojecten moet gedurende de wederopbouw onmiddellijk beschikbaar zijn en niet in allerlei bureaucratische procedures en regels verstrikt zitten. Toegang tot markten is eveneens essentieel om machinerieën, generatoren en andere specialistische uitrusting aan te schaffen. Zeker omdat veel cruciaal technisch materiaal een lange levertijd heeft. Krijgsmachten beschikken niet over de noodzakelijke technische kennis en hebben doorgaans geen toegang tot wereldwijde markten. Derhalve zijn sectorspecialisten noodzakelijk die tijdelijk ondersteuning leveren aan de wederopbouwinspanning. Deze specialisten hebben de kennis en de toegang die de interveniërende partij in de regel niet heeft. De voorbeelden zijn legio: het aanschaffen, verschepen en opbouwen van elektriciteitscentrales vereist een zeer gedetailleerde kennis en jarenlange ervaring waarbij technische kennis gepaard moet gaan met projectmanagementvaardigheden.

6. Door 'local ownership' behouden inspanningen hun effect.

Het leven gaat door nadat de interveniërende partij het land verlaten heeft. Om de duurzaamheid van de wederopbouwprojecten te verzekeren dienen de projecten met de lokale autoriteiten te worden uitgevoerd. Het is noodzakelijk om voldoende ownership bij de lokale autoriteiten te hebben om te voorkomen dat een project tot stilstand komt nadat de interveniërende partij het land verlaten heeft.

7. Essentieel zijn de overdracht van financiële middelen en van macht.

De wederopbouw van een land gaat niet over verandering of transformatie, het gaat om de overdracht van financiële middelen van de interveniërende partij naar het desbetreffende land en de overdracht van macht van de interveniërende partij naar het (nieuwe) nationale kabinet. Het vermogen deze twee processen adequaat te managen is bepalend voor het succes van de missie.

Een belangrijke les is dat de interveniërende partij nooit de legitimiteit van haar aanwezigheid als een vast en onveranderlijk gegeven mag beschouwen. Legitimiteit moet worden verdiend, kan worden `gemaakt', maar kan ook worden verloren. Het succes van de Nederlandse troepen in Irak is - zonder valse bescheidenheid - een lichtend voorbeeld. De achtereenvolgende contingenten zijn erin geslaagd om voor vele miljoenen dollars projecten te initiëren en af te ronden. Hoe dat kan? Door samen te werken met de lokale autoriteiten, inventiviteit, doorzettingsvermogen en sheer commitment.

Het feit dat Amerika, en de coalitie met haar, de hearts and minds van het Iraakse publiek dreigt te verliezen, is een politiek, militair en vooral publiek drama. Het maakt dat prime minister Blair van een `nieuwe oorlog' spreekt. Het winnen van die nieuwe oorlog vormt een opgave die de internationale gemeenschap nog veel hoofdbrekens zal kosten.

Dr. Marc Houben is majoor der mariniers. Hij was tot maart van dit jaar de Nederlandse Liaison Officier bij CPA (South) te Basra.