Weinig bezwaren meer tegen winning waddengas

Decennialang hebben wetenschappers, gaswinners, vissers en natuurbeschermers ruzie gemaakt over de Waddenzee. Maar dat is voorbij. Morgen beslist de Kamer.

Mensen ,,permanent coachen''. Wetenschappers ,,stimuleren'' om duidelijk uit te leggen wat onderzoek naar de Waddenzee heeft opgeleverd. Milieugroepen ,,wijzen op hun verantwoordelijkheid'' om niet als ,,angstindustrie'' te fungeren. Bestuurders met elkaar in contact brengen. En ambtenaren en politici ,,voortdurend'' van informatie voorzien.

Dat is naar eigen zeggen het recept van Wouter van Dieren, de prominente milieukundige en bewoner van Terschelling die met zijn bureau IMSA een groot aandeel heeft gehad in het doorbreken van de ,,sur place'' die het debat over de Waddenzee decennialang heeft gekenmerkt. Morgen zal een meerderheid in de Tweede Kamer vrijwel zeker instemmen met het kabinetsbesluit om gaswinning in de Waddenzee toe te staan, de mechanische kokkelvisserij uit te kopen en minimaal vijfhonderd miljoen euro te steken in natuurherstel en duurzame ontwikkeling van de waddenregio.

Jarenlang stonden de partijen als vijanden tegenover elkaar, met als gevolg een ecologische waardedaling van Nederlands grootste natuurmonument. ,,De polarisatie van de afgelopen decennia heeft getoond hoe het niet moet. Stagnatie en achterstallig onderhoud zijn het gevolg geweest'', aldus Roel Cazemier, voorzitter van de Raad voor de Wadden en oud-burgemeester van Ameland, vorige week op een conferentie op Texel.

Het keerpunt in het debat heeft ergens gelegen in de maanden na het besluit van `Paars', vijf jaar geleden, om voorlopig geen gaswinning toe te staan, zolang er nog twijfel was aan de effecten van bodemdaling. De frustratie over dat besluit was groot. De Waddenvereniging had een overwinning behaald, zeker, maar de Waddenzee was met het besluit allerminst gered. Wetenschappers wezen op de schade die de mechanische kokkelvisserij aan de Waddenzee toebracht, veel groter dan de gaswinning volgens hen ooit zou kunnen veroorzaken. De visstand in de Waddenzee liep terug, exoten als de Japanse oester drukten zeldzame plant- en diersoorten weg. En de economie van de waddenregio bleef achter. ,,De regio ligt perifeer, ontvolkt en lijkt niet de meest aangewezen regio om nieuwe economische activiteiten te vestigen'', zo vat Roel Cazemier een recent rapport van het Duitse onderzoeksbureau Prognos samen.

Groot was ook de ,,verbittering'' over het moratorium op gaswinning bij de NAM, zo stelde NAM-directeur Roelof Platenkamp op Texel. ,,Wij hadden toch ons huiswerk voldoende gemaakt en was het nu langzamerhand niet eens tijd dat alle tegenstanders maar eens luisterden naar het nut van deze aardgaswinning?''

Ook oud-minister Pieter Winsemius en Wouter van Dieren staken hun teleurstelling over de stagnatie in de besluitvorming niet onder stoelen of banken. Aanleiding om er werk van te maken was een gesprek op het erf van Van Dieren, tijdens Terschellings Oerol-festival in de zomer van 2002, met Loek Hermans, oud-commissaris van de koningin in Friesland en destijds minister van OCW. ,,Toen hebben we afgesproken dat we nu echt een adviesgroep zouden instellen'', aldus Van Dieren.

De adviesgroep is er gekomen. Een aanzet daartoe werd gegeven op 6 januari 2003, toen een groot aantal bestuurlijke vips naar Terschelling afreisde om te spreken over een ,,nieuwe manier'' om de Waddenzee te beschermen. Aanwezig waren staatssecretaris Pieter van Geel (Milieu), de oud-ministers Pieter Winsemius en Loek Hermans, directeur Hans Revier van de Waddenvereniging alsmede de directie van de NAM. ,,Op Terschelling zaten voor het eerst sinds jaren alle spelers weer bij elkaar aan tafel. Over de ontstane situatie werd op een integere wijze gediscussieerd'', aldus NAM-directeur Platenkamp.

Later dat jaar, op 22 september 2003, stelde het kabinet de Adviesgroep Waddenzeebeleid in, bestaande uit Tineke Lodders, Loek Hermans en voorzitter Wim Meijer. Dit trio bracht op 1 april dit jaar een advies uit om zo snel mogelijk gas te winnen uit de Waddenzee en de kokkelvisserij en mosselvisserij alleen toe te staan indien deze duurzamer zouden kunnen gaan werken. De kokkelaars achtten zich daartoe binnen zeven jaar niet in staat en zijn afgehaakt. De mosselvissers studeren op nieuwe vismethoden. Van groot belang voor het advies van de commissie-Meijer is geweest het beraad in de Fryske Akademy in Leeuwarden op 15 januari dit jaar. Daar stelden wetenschappers op instigatie van Wouter van Dieren een rangorde op van activiteiten die de Waddenzee schaden. Op nummer één prijkt de schelpdiervisserij, daarna volgen klimaatverandering, een ramp met een olietanker, de opmars van de Japanse oester en havenuitbreiding. Gaswinning staat laag in deze rangschikking.

De NAM heeft de afgelopen jaren in goodwill geïnvesteerd. Roelof Platenkamp: ,,Terugkijkend denk ik dat ons bedrijf deze discussie te veel vanuit de eigen technische cocon heeft benaderd en te weinig oog heeft gehad voor de ernst en de inhoud van de signalen uit de samenleving.'' De NAM betaalde mee aan het werk van Van Dieren, net als het ministerie van VROM trouwens. De NAM hamert inmiddels óók op het grote belang van gaswinning uit de Waddenzee, nu sprake is van ,,een fikse kentering'' in de winning uit kleinere gasvelden in Nederland. ,,De winning uit de thans producerende kleine velden is binnen vijf tot tien jaar gehalveerd.'' Winning van waddengas is nodig, aldus Platenkamp, ,,om het unieke Nederlandse systeem in stand te houden en geen onverantwoord beroep op het Groningenveld te doen''.

Met het verwachte besluit om gaswinning toe te staan zal er wellicht rust komen in het debat over de Waddenzee. Wel bevindt de Waddenvereniging zich nog in een benarde positie. Het bestuur wringt zich in bochten om de achterban uit te leggen dat men weliswaar tegen gaswinning is, maar ook de ,,politieke realiteit'' in het oog houdt en meedenkt over de voorwaarden waaronder die winning gebeurt. ,,Wij zijn niet de vereniging tegen gaswinning of schelpdiervisserij'', zo heet het nu bij monde van voorzitter Leendert Bikker. Wel moet de winning van gas worden gestopt als er onverwachte milieueffecten optreden. ,,De borg gaat voor de baat uit'', aldus Bikker. De NAM belooft bij de winning binnen de ecologische normen te blijven, de ,,hand aan de kraan'' te houden en bij overschrijding van de normen de winning stop te zetten. ,,En in dat geval gaan we geen juridische claims bij de staat indienen'', heeft NAM-directeur Platenkamp de Tweede Kamer beloofd. Maar niet iedereen binnen de Waddenvereniging kan zich in het nieuwe pragmatisme vinden. Onlangs nog heeft de Groninger waddenschilder Geurt Busser de NAM-directie persoonlijk aansprakelijk gesteld voor de ,,verloedering'' van het natuurmonument tot gaswingebied.

Het lijkt er morgen tijdens het Kamerdebat vooral om te gaan zoveel mogelijk geld voor de armlastige waddenregio binnen te slepen. Een half miljard euro, zoals het kabinet voorstaat, is volgens natuurorganisaties te weinig. ,,Daar kunnen we het niet voor doen'', zegt directeur Jan-Jaap de Graeff van Natuurmonumenten. Er tekent zich nu een Kamermeerderheid af voor achthonderd miljoen euro. In totaal ligt er voor 1,3 miljard euro aan plannen om de natuur van de Waddenzee te herstellen, te versterken en te vergroten. Zoals de aanleg van nieuwe kelders, ontpolderingen, zoet-zoutovergangen en herstel van beeklopen. ,,Indien de keuze volmondig gemaakt wordt voor een natuurgebied van internationale allure met beperkt menselijk medegebruik, dan schept dat verplichtingen in termen van herstel, ontwikkeling en behoud van het gebied'', stelde de commissie-Meijer in haar advies. De waddenregio zet in op ruim een miljard euro, mogelijk aangevuld met geld uit het bestaande bodemdalingsfonds. Dat bedrag moet niet als jaarlijkse toelage door het rijk worden uitgekeerd, vinden de waddenexperts, maar worden gestort in een apart fonds, te beheren door een organisatie `op armlengte' van het rijk. ,,Bijvoorbeeld het Groenfonds'', zegt directeur Jan-Jaap de Graeff van Natuurmonumenten.

Ook moet er geld komen voor een Waddenacademie, die bestaand wetenschappelijk onderzoek moet bundelen, om geruzie onder wetenschappers te voorkomen, en om met autoriteit te kunnen vaststellen in welke mate menselijke activiteiten de natuur in de Waddenzee schaden, onderzoek dat door het Europese Hof van Justitie onlangs verplicht is gesteld. Ook zijn er besluiten te verwachten over een nieuwe Waddenautoriteit, die de huidige bestuurlijke `versnippering' moet tegengaan.