De bloedbruiloft

,,Vergeleken met West-Europa is de Hongaarse theatertraditie erg uitbundig. Hongaren tonen veel van hun gevoel, en willen ook veel gevoel zien in het theater. Lach, traan, liefde, en van alles het liefst véél. De opera Bloedbruiloft (1964) sluit daarop naadloos aan, maar mijn enscenering is minder sprookjesachtig dan de meeste Hongaren zouden wensen. Ik moest donderdag erg lachen om Verdi's Rigoletto door de Nederlandse Opera. Zo'n strakke, Westerse productie zou in Hongarije worden uitgefloten. Daar wil men echte kastelen op het podium.''

De Hongaarse regisseur Balázs Kovalik is verantwoordelijk voor de opera Bloedbruiloft van componist Sándor Szokolay, die deze week driemaal als gastproductie is te zien in het Amsterdamse Muziektheater. Szokolay heeft zich laten inspireren door de waargebeurde tekst van Federico García Lorca, waarvan het operalibretto een verkorte maar onveranderde vertaling is. De voorstellingen, door de Hongaarse Staatsopera, vinden plaats in het kader van het festival 'Hongarije aan Zee'.

,,In de rauwheid van de emoties sluit de Spaanse cultuur van Lorca aan op de Hongaarse achtergrond van componist Szokolay. Zijn muziek is primitief, sterk ritmisch georiënteerd en doet denken aan Prokofjev, Stravinsky en Orff. Als regisseur probeer ik de hevigheid van muziek en tekst te vervatten in een in Oost én West aansprekende rituele eenvoud, maar dat is lastig. Ter illustratie: symbolen zijn in Westerse regisseursogen passé, maar Lorca's taal is ontzettend rijk aan symbolen. Het woud, de maan, paardrijden; niets is alleen wat het lijkt. En vergeet ook niet dat Lorca homoseksueel was. Niet dat Bloedbruiloft daar over gaat, maar je voelt het wel – zoals je ook bij Britten, Tsjaikovski of Thomas Mann hun geaardheid vaak als grondtoon bespeurt. In Hongarije heeft men de neiging alles wat afwijkt te verdoezelen, maar daar ageer ik tegen. Ik heb onlangs Bartóks opera Blauwbaards Burcht geënsceneerd en de prototypische macho Blauwbaard flink laten huilen. Dat werd totaal niet geaccepteerd.''

,,In Bloedbruiloft zijn alle personages ongelukkig. De bruid staat op het punt te trouwen met een rijke man, maar vlucht met haar oude, ware liefde. Hij is met een ander is getrouwd, die berust in haar lot omdat ze geen kant op kan. En dan is er nog de oude, eenzame moeder, die heimelijk smacht naar de genegenheid van een man. Wat veroorzaakt al die ellende? Het is de terreur van de traditie, steeds weer. En dat is helaas een actueel thema, dat zie je aan de dood van Theo van Gogh. Tradities en religies zijn prachtig, maar ze moeten vrij, naar de geest, worden geïnterpreteerd. Anders komt er alleen maar treurnis van. Dat maakt Bloedbruiloft duidelijk. Lachende echtelieden komen er niet in voor. Alleen het bloed van de duellerende minnaars wordt in de dood verbonden.

,,In het overbrengen van zulke belangrijke boodschappen kan theater een grote rol spelen. Je ziet die ellende, en denkt: hoe voorkomen we dat? Een tweede taak van het theater is voor mij mensen weer te wennen aan echte concentratie. Ik stoor me aan de de openlijke onwilligheid tot communicatie, concentratie en contact. Dansen doe je niet meer cheek to cheek, maar in verduisterde holen, waar iedereen opgaat in zijn eigen wereldje. Op terrassen zie je dat ook. De stoelen staan allemaal in dezelfde richting. Hoe moet je op die manier een werkelijk gesprek voeren? Niet, dus. Dat vind ik erg. Ik wil dat mensen weer leren luisteren, meevoelen. Daarom maak ik theater.''

De Hongaarse Staatsopera met Bloedbruiloft van Sándor Szokolay o.l.v. Peter Oberfrank. Regie: Balázs Kovalik. Voorstellingen op 11, 13 en 14/11 in het Muziektheater, Amsterdam. Res.: (020) 6255455. Inl. www.gastprogrammering.nl