Radicalisering valt niet uit te sluiten

Er is geen toverformule om te voorkomen dat jonge moslims radicaliseren, zeggen voormannen van moskeeorganisaties. ,,Ouders en imams moeten in gesprek met hen blijven.''

Mohammed is dertien jaar, ook al doet de ernst op zijn nog baardloze gezicht hem ouder lijken. Met meiden, voetbal of muziek houdt deze Marokkaanse jongen die geboren en getogen is in Amsterdam, zich niet bezig. De islam is zijn leven, zijn zingeving. ,,Mijn identiteit'', zegt hij in de hal van de omstreden El Tawheed moskee in Amsterdam-West.

Mohammed heeft op zijn jonge leeftijd al enkele diepgewortelde opvattingen. Zoals over de moord op Theo van Gogh. Die veroordeelt hij, zegt hij. ,,Maar de cineast vroeg er met zijn scheldkanonnades op mijn religie ook een beetje om.'' Elke belediging van Van Gogh raakte Mohammed diep. En over homo's heeft hij ook zo zijn eigen gedachten. ,,Dat zijn beesten'', zegt hij. ,,Waarom? ,,Omdat ze beestachtig bezig zijn.''

Geen greintje twijfel in zijn stem, geen enkele ruimte voor respect voor andersdenkenden. Hij vertrouwt voor honderd procent op zijn eigen overtuigingen en opvattingen. ,,Het zijn ideeën die hij niet van de imam heeft'', zegt hij op de vraag waar hij zijn informatie over de islam vandaan haalt. De imam van de El Tawheed moskee kwam eerder in opspraak om zijn anti-westerse preken. Uit politiek Den Haag komen nu geluiden dat deze moskee moet worden gesloten. Het gebedshuis werd eveneens bezocht door Mohammed B., die wordt verdacht van de moord op Van Gogh.

De 13-jarige Mohammed spreekt geen Arabisch. Internet heeft hij (nog) niet ontdekt. Voor Mohammed bestaat maar één bron en dat is het heilige boek, de koran. ,,Mijn moeder vertaalt de koranverzen voor me.''

Waar zijn de moslimvoormannen met kennis van de religie én de Nederlandse taal en samenleving die het vertrouwen van Mohammed weten te winnen? Die kunnen voorkomen dat ook Mohammed de fundamentalistische islam gaat aanhangen. Die de moderne westerse samenleving en de islam met elkaar kunnen verzoenen en die als rolmodel kunnen fungeren voor Mohammed en duizenden andere moslimjongeren in Nederland? ,,Veel jongeren kunnen nergens terecht'', erkent Ahmed Hamdi van de Unie van Marokkaanse Moskeeën. ,,Moskeeën kunnen hun leegte en frustratie niet wegnemen. Op zoek naar meer kennis, maar ook naar een uitlaatklep dwalen ze rond, op het internet en op straat'', weet hij. ,,Zo komen ze in contact met radicale figuren. Dan trekken ze zich terug in woonkamers, uit het zicht van iedereen en autoriteiten'', aldus Hamdi.

De Amsterdamse wethouder Ahmed Aboutaleb riep de Marokkaanse gemeenschap deze week op individuen aan te geven bij de autoriteiten bij het vermoeden ,,dat deze een grens dreigen over te gaan''. En als mensen de ,,gezamenlijke kernwaarden'' van de Nederlandse samenleving niet delen, moeten ze van de wethouder van Marokkaanse afkomst maar weggaan uit Nederland. Sadik Harchaoui, directeur van het multiculturele instituut Forum, pleit sinds de moord op Van Gogh voor een `deltaplan' tegen radicalisering. In gevangenissen, achterstandswijken, moskeeën en op schoolpleinen dient de overheid de radicalisering en de invloed van buitenlandse elementen krachtig aan te pakken. Harchaoui kan zijn deltaplan moeilijk tastbaar maken. Hij vindt dat de weerbaarheid van jongeren moet worden vergroot, zodat het voor rekruteurs niet mogelijk is om nog langer jongeren naar hun kampen te trekken.

Met dergelijke oproepen zetten de `beroepsallochtonen' zichzelf buitenspel. Meent Ali Eddaoudi, islamitisch geestelijke verzorger in de gevangenis en publicist. ,,Aboutaleb, Marokkaanse Kamerleden, voorzitters van zelforganisaties, ze weten totaal niet wat er leeft onder deze jongeren.'' Met hun ,,emotiereacties'' berokkenen ze juist meer schade, waarschuwt Eddaoudi.

Volgens hem hebben jongeren als Mohammed rolmodellen nodig. En je helpt hen ook niet, benadrukt hij ,,door moslims die andere visies hebben dan men in Nederland wil horen, meteen het etiket fundamentalist en radicaal op te plakken. ,,Hierdoor worden ook de jongeren monddood gemaakt'', betoogt de islamitische geestelijke verzorger. ,,Met het gevolg dat deze zich onbegrepen voelen en zich afzonderen van de samenleving.''

Ook Haci Karacaer, directeur van de Turkse moskeeorganisatie Milli Görüs (nationaal gezicht) vindt het noodzakelijk dat conservatieve moslims betrokken worden bij de maatschappelijk discussie. ,,Je kunt deze mensen gebruiken om radicalen in spe te bereiken'', zegt hij. Daarnaast moeten de moslims en hun organisaties hun verantwoordelijkheden nemen, zegt Karacaer. ,,Preken voor eigen parochie volstaat niet. Moslims en jongeren moeten we blijven confronteren met andersdenkenden.'' Karacaer organiseert regelmatig discussiebijeenkomsten waarbij wetenschappers, journalisten en vertegenwoordigers van andere religies in discussie gaan met jongeren. Zo worden deze geconfronteerd met een andere kijk op de islam, waardoor ze beter kunnen relativeren, zegt Karacaer.

Moslims in Nederland kunnen hun eigen bonen niet doppen, dat is wel duidelijk voor de directeur van de Turkse moskeevereniging. ,,Dat onvermogen is juist een onderdeel van het probleem.'' De overheid zou hun beter moeten ondersteunen, meent hij. ,,In negen dagen worden nu imams klaargestoomd voor de samenleving. Negen dagen! Dat kan toch niet. Laat ze een leertraject van twee jaar volgen. Maatschappijoriëntatie en vakken als sociologie volgen. Help ze wereldser te worden. Maar dit zijn maatregelen die inspanning, geduld en tijd vergen'', aldus de directeur van Milli Görüs. ,,Roepen dat moslims radicaliseren is voor politici makkelijker en electoraal ook rendabeler dan maatregelen nemen die er werkelijk toe doen.''

Driss el Boujoufi, vice-voorzitter van UMMON, meent dat dé toverformule om te voorkomen dat jonge moslims radicaliseren niet bestaat. ,,Ouders en imams moeten proberen de jongeren te bereiken.. Hen duidelijk maken wat de islam werkelijk inhoudt zodat ze niet in handen vallen van de jihad.'' De jongeren komen misschien niet in de moskee, maar hun vaders, ooms en broers komen wel. Die moeten van El Boujoufi de gematigde boodschap vaker overbrengen. ,,We zullen misschien niet alle jongeren bereiken en radicalisering honderd procent voorkomen,'' zegt El-Boujoufi. ,,Negentig procent is ook een goede prestatie.'' ,,Radicalisering onder jongeren is niet uit te sluiten'', zegt ook Karacaer van Milli Görüs. ,,Maar we kunnen wel proberen om de islam in Nederland beheersbaar te maken en te houden. Dat zou al veel helpen.''