`Macedonië dreigt te worden opgedeeld' (Gerectificeerd)

De EU en de NAVO proberen rust te brengen in Macedonië, dat morgen een referendum houdt over een cruciaal onderdeel van het vredesakkoord tussen Macedoniërs en de Albanese minderheid.

,,Het zijn niet de EU en de NAVO die lid willen worden van Macedonië, maar het is andersom', zegt Bashkim, brandweerman in Skopje, met een vette grijns op zijn gezicht. ,,En toch lijken velen onder ons dat nog niet te beseffen.'

Op de weg langs de grote bazaar, in Skopje's Albanese wijk, rijdt een gammele huifkar met daarop een Roma (zigeuner)gezin. Bij elke vuilcontainer stoppen ze om te kijken of er wat te halen valt. Ze houden daardoor het verkeer flink op. De Albanees Bashkim passeert vol gas de huifkar en slingert luid toeterend zijn wagen door het centrum. Minaretten steken uit boven grijze flats, gebouwd in de tijd van Tito's communistische Joegoslavië. ,,Daar, links, de Mustafa Paša-moskee. En rechts de Murat Paša-moskee. Skopje is práchtig.''

Straatventers bieden spotgoedkope, illegale DVD's aan. De allerlaatste films zijn verkrijgbaar. Maar aan moderne snacks doen ze in Macedonië niet: het is gepofte kastanjes, en anders niets.

Bashkim, moslim en vader van twee kinderen, is trots op zijn land Macedonië. ,,Het gaat alleen economisch erg slecht. Met mijn salaris en met dat van mijn vrouw redden we het maar net. Er moet kapitaal uit het Westen komen. Daarom moeten Macedoniërs gehoorzamen aan de internationale gemeenschap die oproept om morgen niet te gaan stemmen.'

Drie jaar na de korte maar hevige oorlog in de Voormalige Joegoslavische Republiek Macedonië zijn voor het eerst de hotels in Skopje weer volgeboekt. In totaal zijn bijna 11.000 vertegenwoordigers van Europese organisaties geaccrediteerd als waarnemers bij het referendum van morgen over de wet op de gemeentelijke herindeling.

De wet, het sluitstuk van het vredesakkoord van Ohrid, waarmee in 2001 het gewapende conflict tussen Macedoniërs en strijders van de Albanese minderheid, verenigd in een Nationaal Bevrijdingsleger UÇK, werd beëindigd, behelst een herschikking van gemeentegrenzen waardoor Albanezen, vooral in West-Macedonië, meer inspraak in het lokaal bestuur krijgen.

De wet is door het parlement aanvaard, tot woede van de nationalistische oppositie, die na de stemming direct aan het werk ging om haar alsnog door middel van een referendum te torpederen. Het aantal benodigde handtekeningen werd zonder moeite opgehaald, en dus moeten de Macedoniërs morgen naar de stembus.

Wint de oppositie morgen in het referendum, dan sneuvelt de wet. En dan wankelt het nog altijd broze vredesakkoord van Ohrid. Bovendien waarschuwt de internationale gemeenschap dat ze de aansluiting van Macedonië bij de Europese Unie en de NAVO dan op de lange baan zal schuiven.

Naar schatting 90 procent van de Macedoniërs is tegen de decentralisatiewet. Alleen een lage opkomst kan, zo lijkt het, het referendum nog doen falen: als minder dan de helft van het electoraat gaat stemmen, is de uitslag ongeldig.

Maar op Romeo Dereban, burgemeester van de Zuid-Macedonische stad Struga, maken de negatieve consequenties van het referendum nauwelijks indruk. ,,Macedonië's aansluiting bij Europa is voorlopig sowieso science-fiction. We zullen allereerst zelf een stabiel land moeten worden. Maar als de wet gemeentelijke herindeling wordt doorgevoerd dan komt Macedonië in gevaar.'

Voor zijn stad aan het Meer van Ohrid, waar afgelopen zomer al etnische rellen uitbraken, is een direct gevolg van de wet dat omliggende gemeentes bij Struga worden gevoegd. In de vergrote gemeente Struga die dan ontstaat zouden plots de Albanezen in de meerderheid komen, waardoor burgemeester Dereban mogelijk zijn baan verliest. Tevens wordt dan in Struga volgens de wet het Albanees officieel de tweede taal.

,,Als dat gebeurt roep ik de Republiek Struga uit', liet Dereban de afgelopen dagen in interviews weten. Maar aan de vooravond van het referendum zoekt hij naar een voorzichtiger formulering. ,,Macedoniërs moeten massaal in het referendum hun stem tégen de decentralisatiewet van de regering en de internationale gemeenschap uitbrengen. Zo niet, dan dreigt ons land op te houden te bestaan. Albanezen komen dan aan de macht in West-Macedonië, de Slavische Macedoniërs in Oost-Macedonië. De wet trekt een scheidslijn door het land. Zondag is een laatste kans om die opsplitsing te stoppen.'

Dereban ontkent dat hij iets te maken heeft met de zwarte lijst die in Struga wordt opgesteld van mensen die niet gaan stemmen, en daarmee de positie van de Macedoniërs in Struga verzwakken. ,,Ik weet van die lijst, maar dat is gewoon een initiatief van een politieke partij om de score bij te houden', zegt Dereban. ,,Geloof me, ik zal echt geen maatregelen nemen tegen niet-stemmers.'

Tegen de berghellingen, aan weerszijden van de bergachtige weg door Zuidwest-Macedonië die van Struga terugvoert naar Skopje, worden in gehuchten moskeeën gerestaureerd en minaretten wit gepleisterd. De betrekkelijke welvaart staat in schril contrast met de armoede in het oosten.

,,Daarvoor is een simpele verklaring,' zegt student Fejsal, een moslim en Albanees, in een koffiehuis in de Albanese wijk van Skopje. ,,Albanezen doen seizoenswerk in Europa en komen terug met veel geld waar de gemeente beter van wordt. Macedoniërs doen dat niet. Die kennen amper arbeidsmobiliteit en werken op het land.' Fejsal gaat beslist niet stemmen. ,,Zoals de meeste Albanezen pas ik daarvoor. Het referendum is een Macedonisch ding, en het is daarbij ook nog eens tegen ons gericht.'

In de buurt van de stenen brug over de rivier de Vardar, die Skopje grofweg opsplitst in een Albanees en een Macedonisch stadsdeel, komt uit een flatgebouw een monotoon geluid dat lijkt op Arabisch gezang. Eenmaal op de bovenste verdieping blijkt het te gaan om een bijeenkomst van volgelingen van de hindoe-guru Sai Baba. Onderwijzeres Jana Makeska heeft haar geluk er gevonden: ,,Sai Baba predikt vrede, begrip, goed gedrag en geweldloosheid. Die waarden staan in Skopje onder druk.'

Rectificatie

Macedonië

In het artikel `Macedonië dreigt te worden opgedeeld' (6 november, pagina 5) wordt de burgemeester van Struga geciteerd met de zin: ,,Albanezen komen dan aan de macht in West-Macedonië, de Slavische Macedoniërs in Oost-Macedonië.' De burgemeester zegt het woord `Slavische' in deze zin niet te hebben gebezigd.