`Je kunt beter bij de dag leven'

In 2007 telt Europa naar verwachting 16 miljoen downshifters: mensen die een goede baan verruilen voor eentje die minder betaalt maar meer voldoening geeft. Eveline Stoel spreekt met Petor Gaartman (49) die technisch vormgever was, maar nu werkt als verkoper en stilist.

,,Mijn generatie kreeg te horen dat je om je pensioen moet denken. Een goedbetalende baan opgeven om een paar dagen per week zonder vast contract in een winkel te gaan staan? Dat was vroeger ondenkbaar. Maar ik ben ervan overtuigd dat steeds meer mensen zoiets zullen doen. Je ziet het al aan jongeren: die maken zich niet zo druk om later; natuurlijk willen ze geld verdienen, maar wel op een leuke manier. Met hart en ziel werken, vinden ze belangrijker.

Het enige wat ik zeker wist toen ik een beroep moest kiezen, was dat het iets met mijn handen moest zijn. Op mijn achttiende rolde ik het grafische vak in en uiteindelijk kwam ik terecht bij PCM Uitgevers, waar ik gedurende elf jaar op verschillende afdelingen werkte. Het langst was ik technisch vormgever: de opmaakredactie leverde krantenpagina's aan en ik moest ervoor zorgen dat die gedrukt konden worden. Enerverend maar zwaar werk, vooral door de vele ploegendiensten die ik draaide.

De wens om te switchen, kwam vrij geleidelijk. Het begon vier jaar terug, met een feestje van een vriend, waar ik iedereen fotografeerde die binnenkwam. Plotseling stond er een vrouw voor me met prachtige benen en geweldige pumps. Ik fotografeerde alleen haar onderkant en toen we later die avond aan de praat raakten, zei ze grappend dat ze daardoor erg beledigd was. Ze bleek de eigenaresse van vier Antonia-schoenenwinkels in Amsterdam en als goedmakertje bood ik aan om een dagje voor haar te werken. Als modefreak leek dat me een interessante ervaring en dat was het ook: die dag verkocht ik voor zevenduizend gulden. Ik ging vol positieve energie en adrenaline naar huis.

Er werd me gelijk een baan aangeboden, maar ik peinsde er niet over. Pas toen de PCM-drukkerij een paar jaar later verhuisde, veranderde er wat. Directe aanleiding was de open dag waarop vrienden en familieleden ons nieuwe pand mochten bezichtigen. Het was een imposante drukkerij geworden, waar kranten aan knijpertjes via rails werden verplaatst. Net de Efteling. Zelf vond ik het geweldig, maar meerdere vrienden waren verbaasd dat ik in zo'n fabrieksomgeving kon aarden. Dat zette me aan het denken en uiteindelijk moest ik toegeven dat een groot deel van mijn persoonlijkheid niet aan bod kwam bij dit werk. Ik kon mijn creativiteit niet kwijt en werkte vaak als mijn vrienden sliepen, terwijl ik heel sociaal ben.

Bij Antonia kon ik meteen aan de slag. Ik had een moeizame overgang verwacht, maar voelde me vanaf dag één als een vis in het water. In een winkel is geen dag hetzelfde; dan komt er weer een Rus met een pak geld binnenstappen, dan weer iemand die maanden heeft gespaard om zichzelf een cadeau te kunnen geven. Geweldig. Ik ben meteen bij een zangclub gegaan – eindelijk had ik een regelmatig ritme – en vind mijn nieuwe bestaan een verademing. Verkopen zit in mijn genen. Zodra iemand binnenkomt, bedenk ik wat hij of zij mooi zal vinden. Daarbij maakt het me niet uit of ik een advocaat of een bouwvakker tegenover me heb: ik voel aan wat mensen willen. Tegenwoordig werk ik bij de pilotstore van schoenenwinkel Botticelli in de P.C. Hooftstraat, en bij People of the Labyrinths in de Van Baerlestraat, waar onder andere kleding, tassen en woonaccessoires worden verkocht. Voor beide winkels doe ik ook styling en dat vind ik heerlijk. Het voelt alsof ik dicht bij mezelf sta.

Ik moet nu beter op mijn geld letten, maar dat vind ik niet erg. Ik ben compleet in balans en dat is me wel wat waard. Als je ziet hoe het pensioenstelsel nu op de schop gaat, kun je sowieso beter bij de dag leven. Het geeft me zelfs een soort rust. Niets is zeker, dus go with the flow.''