`In tekeningen kon John zijn humor kwijt'

De beeldende kunst van John Lennon is volgende week te zien in Rotterdam. Zijn weduwe Yoko Ono ziet dergelijke tentoonstellingen als erkenning. ,,Tekenen was zijn houvast, net als gitaarspelen.'

,,Meer dan twintig jaar na zijn dood krijgt hij eindelijk erkenning.' Het is niet de soort uitspraak die je verwacht als je het hebt over John Lennon. Maar zijn weduwe Yoko Ono heeft het dan ook over zijn beeldende kunst.

Lennon is vooral bekend als muzikant, die met de legendarische Beatles baanbrekend was in de popmuziek. Nadat de groep uit elkaar was gegaan, bleef Lennon platen maken tot zijn tragische dood in 1980. Muziek was echter niet het enige talent van de zanger-componist. ,,Kunst was zijn eerste grote liefde', zegt Yoko Ono aan de telefoon vanuit New York. Haar stem is zacht en ze giechelt veel; ze klinkt veel jonger dan haar 71 jaar.

Lennon studeerde aan de kunstacademie in zijn geboorteplaats Liverpool. De studie maakte hij niet af, maar hij bleef wel zijn hele leven tekenen. ,,Ik weet niet hoeveel tekeningen er zijn', zegt Ono. ,,Het zijn er zoveel, ik heb ze nooit geteld. John was altijd aan het tekenen. Het was zijn `security blanket', zijn houvast, net als gitaarspelen.'

Soms komt ze nieuwe tekeningen van haar man tegen, op de meest onverwachte plekken. ,,Dan vind ik ineens een tekening van hem in een boek dat hij aan het lezen was.' De nieuwe tekeningen worden aan de groeiende collectie toegevoegd. Een deel van die collectie is volgende week te zien in het Hilton-hotel in Rotterdam.

Ono, zelf ook kunstenares, ontmoette Lennon tijdens een tentoonstelling van haar werk in Londen, in 1966. ,,Ik wist niet wie hij was. Ik had wel van de Beatles gehoord, maar ik kende hun individuele namen niet, behalve Ringo. Sommige mensen geloven dat misschien niet, maar we verkeerden in zulke verschillende kringen. Ik was bezig met avant-garde kunst en experimentele jazz en hij was een beroemde rockster. Iemand vertelde me naderhand dat hij een van de Beatles was.

,,Niet lang daarna promootte ik mijn boek Grapefruit in een boekhandel en daar zag ik zijn boek In His Own Write. Ik bladerde er wat in en vond de tekeningen fantastisch. Toen ik voor het eerst bij hem thuis kwam vertelde hij me dat hij was zoals de Belgische kunstenaar Magritte. Omdat hij in zo'n nette buitenwijk woonde, maar tegelijkertijd zulke surrealistische tekeningen maakte. Het eerste gesprek dat we ooit hadden ging over kunst.'

De ontmoeting was het begin van een huwelijk in de liefde en in de muziek. Van het idealistische en spontane `Give Peace A Chance' tijdens hun huwelijksreis in het Hilton hotel in Amsterdam, nu 35 jaar geleden, waar ze als protest tijdens de oorlog in Vietnam de zogenaamde `Bed-In For Peace' hielden. Tot het album Double Fantasy met evenveel nummers van John als Yoko erop, dat even voor Lennons dood uitkwam. Het stel heeft veelvuldig samen opgetreden en gecomponeerd.

Het is daarom des te opvallender dat de twee op het gebied van kunst nooit echt hebben samengewerkt. ,,We hebben elkaar ook niet echt beïnvloed in onze kunst. We inspireerden elkaar wel en we gaven elkaar feedback. Als John iets tekende waar hij niet tevreden over was gooide hij het meteen weg. Anders liet hij het aan mij zien en dan zei ik tegen hem wat ik ervan vond. Onze kunst is erg verschillend: die van mij is heel conceptueel en die van John bestond uit tekeningen en schetsen. We respecteerden elkaars werk enorm. Normaal als twee kunstenaars samen zijn is er competitie. Niet bij ons, omdat ik al succesvol was als kunstenares en hij zo veel succes had in zijn leven.'

Tegenwoordig is de kunst van Lennon te zien in tentoonstellingen en musea over de hele wereld. ,,De beeldende kunst was voor John ook erg belangrijk. Als hij had geweten hoezeer zijn kunst nu gewaardeerd wordt was hij vast veel gaan schilderen.' De erkenning die tegenwoordig voor de schetsen van Lennon bestaat was er niet van de een op andere dag. ,,Het is een beetje zoals vroeger, zoals met Vincent Van Gogh. Na zijn dood werd zijn kunst steeds meer gewaardeerd. In de twintigste eeuw was er vaak een bijna onmiddellijke bewondering voor kunstenaars, zoals met Pop Art bijvoorbeeld. Maar John was altijd een buitenbeentje in de kunstwereld, dus het heeft een tijd geduurd.'

In 1986, zes jaar na de dood van haar man, begon Ono met het produceren van een serie prints van sommige van zijn schetsen. ,,Het eerste wat ik wilde doen was Milk & Honey uitbrengen (de laatste plaat waar Lennon aan werkte, LvB). Ik wilde zijn kunst ook tentoonstellen maar ik wist niet waar ik moest beginnen. Uiteindelijk vond ik mensen die me daarbij konden helpen en zijn we begonnen de serie te produceren.'

De allereerste tekeningen van Lennon verschenen in de Daily Howl, een schrift dat hij op de middelbare school de klas rond liet gaan. Vervolgens illustreerde hij twee boeken met korte verhalen die tijdens de Beatles-jaren gepubliceerd werden. De tekeningen die Lennon in deze periode maakte tonen veelal karikaturen en met humor doorspekte schetsen van bizarre wezens. Ook in de meer serieuze en autobiografische schetsen uit zijn latere jaren kwam zijn gevoel voor humor naar voren. ,,Ik denk dat hij die kant van hem meer kon uiten in zijn tekeningen dan in zijn muziek', zegt Ono. ,,Hij heeft ook een paar humoristische liedjes gemaakt, maar in zijn beeldende werk zijn enkele heel grappige schetsen te vinden. Veel mensen zijn erg serieus wat betreft kunst. John was dat ook, maar tegelijkertijd kon hij er zijn humor in kwijt.'

Als huwelijkscadeau voor zijn kersverse bruid maakte Lennon in 1969 een aantal schetsen van de trouwerij en de dagen die volgden in Amsterdam, waaronder een aantal erotische tekeningen van hem en Yoko. Toen deze serie, de zogenaamde `Bag One Portfolio', in 1970 tijdens een tentoonstelling te zien was, werden de erotische tekeningen als pornografisch bestempeld en in beslag genomen. ,,Tegenwoordig zijn er nog steeds mensen die over de erotische schetsen klagen. Er heeft een beetje een conservatieve backlash in het culturele landschap plaatsgehad. Meestal zeg ik tegen mensen dat ze de tekeningen maar niet in de etalage moeten zetten.' Een van de Bag One-tekeningen toont twee John Lennons die de liefde bedrijven met één Yoko. Ono lacht: ,,Dat was zijn fantasie. Als ik echt in de positie was geweest waarin hij me tekende had hij me natuurlijk niet kunnen tekenen.'

De kunst van John Lennon is van 12 tot 14 november te zien in het Hilton Hotel in Rotterdam. Behalve de Bag One Portfolio bevat de collectie onder andere ook de tekeningen die Lennon voor en met zijn zoontje Sean maakte.

Rectificatie / Gerectificeerd

Tekeningen Lennon

Bij het artikel `In tekeningen kon John zijn humor kwijt' (6 november, pagina 9) zijn twee bijschriften onder werk van John Lennon verwisseld. De tekening linksonder heet `Oh my love', het werk middenonder `Real love'.