De krant antwoordt

Het bericht waar de lezer zich aan stoort was de opening van de krant van 29 oktober en werd dus door de redactie als het belangrijkste nieuws van die dag gezien. De kop en de bovenkop (`vlag') waren feitelijk: `Amerikaanse wetenschappelijke studie: Aantal burgerdoden Irak ruim 100.000'. Pas in de eerste zin van het bericht wordt gesproken van een `schatting' van `onderzoekers'. Dat klopt inderdaad niet – de eerste zin en de hoofdkop moeten naadloos op elkaar aansluiten. Als het bericht gaat over een schatting en een onderzoek, dan moet dat ook uit die kop blijken. Zo'n kop bevat dan het woord `schatting' of presenteert het nieuws tussen aanhalingstekens. Op dit punt heeft de lezer gelijk.

Dan de taxatie van het nieuws. Was dit belangrijk genoeg voor de voorpagina en zelfs voor de opening van de krant? De stelling van de lezer is dat statistisch onderzoek per definitie onbetrouwbaar is, dergelijk Irak-nieuws `hoogst waarschijnlijk' politiek gemotiveerd en publicatie dus `stemmingmakerij'.

Daar ben ik het niet mee eens. Het onderzoek was gepubliceerd in het toonaangevende Britse wetenschappelijke tijdschrift The Lancet. Uit die bron put de krant vaker, ook op de voorpagina. Daar hebben we ook geen slechte ervaringen mee. Voor politieke motieven heb ik geen aanwijzingen – de lezer oppert ook alleen een veronderstelling. Dat timing van informatie vaak gemotiveerd wordt door de politieke conjunctuur, is een algemeen bekend feit. De geïnformeerde burger weet dat evengoed als de hoofdredacteur: bij het lezen en het samenstellen van de krant wegen we dat allebei mee. Ook hier geeft de onafhankelijke reputatie van The Lancet de doorslag: het is geen partijkrant. Tegelijk bestaat er grote onzekerheid over het aantal burgerdoden in Irak, ook bij degenen die er hun werk van maken dat te achterhalen. Dit getal, indien betrouwbaar, is dus groot nieuws. En overigens denk ik dat de feitelijke invloed van NRC Handelsblad op de verkiezingskoorts in de VS niet overschat mag worden.

Waar ik met terugwerkende kracht wel moeite mee heb, is de laatste alinea in het bericht. Daarin staat dat het blad in een hoofdredactioneel commentaar aangeeft dat het onderzoek `onder oorlogsomstandigheden' is uitgevoerd en dat dat tot beperkingen heeft geleid, ,,zoals vooringenomenheid bij de ondervraagden''. Desondanks tekent The Lancet voor de resultaten van het onderzoek, maar mijn argwaan is gewekt. Dit is belangrijke informatie voor de kritische lezer die prominenter, dus meer vooraan, in het bericht geplaatst had moeten worden en niet als een soort bijsluiter in de laatste alinea. Het bericht wordt er niet overtuigender door.

Inmiddels is er ook kritiek gekomen op de publicatie in The Lancet. Critici hebben erop gewezen dat de gebruikte methodiek (extrapolatie van enquêteresultaten) het aantal doden tussen 194.000 en 8.000 laat uitkomen 100.000 is dan het gemiddelde. Die marge is natuurlijk veel te groot.

Is het, achteraf bezien, dan wel de opening van de krant waard geweest? Ik denk dat we hier een, weliswaar opzienbarend, onderzoeksresultaat te veel als een vaststaand feit en vermoedelijk ook te prominent in de krant hebben gezet. Maar dat we dit bericht hadden moeten publiceren, staat voor mij vast. En dat we dit onderwerp goed moeten blijven volgen, eveneens. De opening van de krant van 29 oktober lijkt me zeker niet het laatste woord in deze kwestie.