De déjà vu bij Fahrenheit 9/11

Hij heeft er alles aan gedaan. Michael Moore. Nog tot het sluiten van de stembussen postte hij regelmatig updates op zijn website www.michaelmoore.com over de laatste prognoses en verwachtingen over de uitkomst van de Amerikaanse presidentsverkiezingen. Nu prijkt daar alleen nog een uit talloze kleine fotootjes samengesteld portret van zijn grootste opponent: George W. Bush.

Met als troostende mededeling: `We're not going away'.

Farhrenheit 9/11, Moores pamflettistische J'accuse, zijn aanklacht tegen een hypocriete, oorlogszuchtige president, in het zadel geholpen door de verkiezingen van 2000 te `stelen', is niet door genoeg mensen gezien. Of juist wel. Nu is voor politicologen het moment aangebroken om een analyse te maken welk effect de in Cannes prijswinnende documentaire op de Amerikaanse politiek heeft gehad.

Ook ontdaan van alle politieke actualiteit blijkt Fahrenheit 9/11 nu nog een film om eens (terug) te kijken. Een aantal dingen vallen op: met de veelbesproken demagogie blijkt het eigenlijk wel mee te vallen. De becommentariërende voice-over van de regisseur klonk harder in de hoofden van de toeschouwer dan op de geluidsband. Moore is zelfs tamelijk spaarzaam met zijn welbekende ironiserende retoriek.

De sterkste scène blijft die waarin de camera een lethargische Bush gadeslaat die in de minuten na de aanslagen op de Twin Towers blijft doen alsof er niets aan de hand is en dapper meeleest in het boekje My pet goat in een Amerikaanse schoolklas.

Het onthutsende is de sequentie waarin de omslag van de verkiezingsnacht in 2000 van democratische euforie naar republikeinse schijnoverwinning wordt gereconstrueerd. Wie afgelopen dinsdagnacht en vroege ochtend via de in Nederland verkrijgbare zenders de uitslagen probeerde te volgen, moet een ernstig gevoel van déjà vu hebben gehad. Wederom ging iedereen ervan uit dat de zege aan de democraten zou zijn en werd er opeens een Bushiaanse winst opgeëist.

Om die beelden kan Fahrenheit nu als film de geschiedenis ingaan, en niet meer als activistische uiting. Misschien wel meer, o bitter cynisme, dan als Kerry de verkiezingen gewonnen had. Door hoofdstuk 1 te zijn in een zich herhalende geschiedenis, blijkt Fahrenheit meer dan alleen maar een momentopname. Michael Moore heeft een Amerikaans fenomeen blootgelegd, met voorspellende waarde.

Droevig stemt het allemaal wel.

En het wachten is nu natuurlijk op de dvd die ons niet alleen de film, maar ook de vervolgdiscussie en de analyse biedt.

Fahrenheit 9/11

Film:

Extra's: