Drank is vloeibare ondergang

Er is een groep Indiërs die hun opleiding en opvoeding op de Britse wijze hebben genoten, die hun taal spreken zoals de Queen Mother spreekt en die hun gin bij voorkeur on the rocks drinken. Het is deze groep die centraal staat in de debuutroman van Sagarika Ghose, De gindrinkers.

Ghose schrijft uit ervaring, ze heeft zelf in Oxford gestudeerd en hoort bij de Brits-Indiase elite in Delhi. In 1992 keerde ze terug naar haar geboorteland waar ze als journaliste werkte voor diverse lokale kranten en als correspondente voor de BBC. Het is een diaspora, maar een heel ander soort dan dat bekend is uit de talrijke succesvolle crossover-boeken waarin de Indiase vrouw het land juist verlaat om zich in het Westen te blijven hechten aan haar Indiase identiteit. Voor de personages uit dit boek is het andersom: in India komen ze nauwelijks los van de Britse traditie.

Een typering van deze mensen – dat is waar het Ghose in de eerste plaats om te doen lijkt. De plot is mager, om niet te zeggen statisch en saai. Zo vertelt ze over Uma, een Indiase die in Engeland heeft gestudeerd. Deze studente keert terug met haar vriend Sam, een katholieke Brit die waarden en normen hoog in het vaandel heeft. Hoewel Uma overloopt van seksueel verlangen en voortdurend aangeeft dat ze heel modern is opgevoed wat het onderhouden van relaties aangaat, blijft de liefde tussen de twee lange tijd platonisch. De culturele verschillen worden afgetast en de lezer krijgt veel onzekerheden voor de voeten geworpen: Uma voelt zich lelijk en Sam weet zijn liefde niet te tonen.

Daar komt bij dat Sam zich gemakkelijker dan Uma inlaat met de nieuwe klasse die in India is ontstaan: in dit geval vertegenwoordigd door Jai Prakash, de kasteloze zoon van een worstelaar. Tijdens een openbare zitting van de Mahatma Ghandi-stichting wordt hij door een schrijver/spreker nog flink te kijk gezet vanwege zijn uitspraak van Oxford (Ox-phord), maar hij wordt toch de nieuwe directeur van de stichting.

Uma en haar vrienden voelen zich dan ook bedreigd door de opkomst van deze Jai Prakash, die door Uma nogal denigrerend wordt omschreven: ```Hij is waarschijnlijk erg, nou ja erg,'' Uma maakte afwijzende gebaren, ``hij likt waarschijnlijk zijn vingers af en zegt `hij heb' in plaats van `hij heeft' en `wat' in plaats van `wat zegt u'''.' Aan de hand van dit soort gesprekken volgt de lezer de frustraties van Uma en haar familie en vrienden.

Ghose kan vlot schrijven en ze heeft een oog voor detail, maar het resultaat is vlak, repetitief en bij vlagen larmoyant. Ze lijkt de saaiheid van haar roman te hebben willen ondervangen met enkele merkwaardige verhaallijnen. Zo beschrijft ze de zoektocht naar geschikt werk voor de enigszins ontwortelde Uma. Wanneer die als een soort levende etalagepop gaat optreden, lijkt ze het zoeken naar een identiteit ten gelde te willen maken: de ene dag is ze Sheherazade op een Perzisch tapijt, een dag later is ze een zigeunervrouw.

Het zijn de enige licht absurdistische lijnen in een boek dat vooral een realistisch portret geeft van een gemeenschap in ondergang, van een licht decadent kolonialisme dat bij vlagen aan De boeken der kleine zielen doet denken: `Gin is vloeibaar kolonialisme,' is de geestige maar weinig zeggende oneliner waarmee Ghose de houding van haar personages typeert.

Het best geslaagde karakter is Anusuya, de moeder van Uma, die zich overeind houdt dankzij geneesmiddelen en drank: `Ze had geen idee hoe ze ``modern'' moest zijn en tevens moeder en ze zag gin en Calmpose abusievelijk aan voor de aangewezen kenmerken van een dergelijk wezen'. Drank is vloeibare ondergang, dat ligt dichter bij de waarheid, maar het geeft ook aan dat De gindrinkers niet zo'n bijzonder boek is als het verhaal van de omgekeerde diaspora waard is.

Sagarika Ghose: De gindrinkers. Uit het Engels vertaald door Ineke Westerweel. De Geus, 382 blz. €22,50

Het optreden van Sagarika Ghose op vrijdag 12 november in de Koninklijke Schouwburg is uitverkocht.

Zaterdag 13 november zal zij aanwezig zijn bij de uitreiking van de Novib PEN Awards in de Guido de Moorzaal om 15.00 uur.