`Van honderd naar veertien doelen'

Europa moet de komende maanden laten zien dat het ,,echt menens'' is, zegt Wim Kok. Hij presenteerde gisteren zijn rapport over de concurrentiekracht van de Europese Unie.

Oud-premier Wim Kok noemt zijn aanbevelingen om de Lissabon-strategie een nieuwe impuls te geven een ,, geloofwaardigheidstest'' voor de Europese regeringsleiders. Zij moeten volgens hem de komende maanden laten zien dat het ,,echt menens'' is met de in 2000 op de EU-top van Lissabon geformuleerde doelen om de Europese Unie in 2010 tot de meest concurrerende economie te maken – met behoud van de sociale cohesie.

Het rapport van de high level group onder zijn leiding brengt Kok deze week weer even in de internationale schijnwerpers. Hij presenteerde het rapport Facing the Challenge. The Lisbon strategy for growth and employment gisteren aan de Europese Commissie. De regeringsleiders spreken er vanavond over tijdens hun EU-top in Brussel, waarbij Kok ook mag aanschuiven.

U wilt de druk opvoeren met politiek soms gevoelige aanbevelingen inzake kenniseconomie, interne markt, arbeidsmarkt, ondernemingsklimaat en milieu. Maar lidstaten nemen wegens de subsidiariteit zelf besluiten over hun budgetten en zaken als sociale zekerheid. Welke garantie heeft u dat regeringsleiders doen wat ze zeggen?

,,De eerste zekerheid is dat ze eerder dit jaar besloten dat er een high level group moest komen. Ik neem aan dat wat ze toen belangrijk vonden, nog steeds belangrijk vinden. Maar de inhoud zal zich verder moeten bewijzen. Er zijn aanbevelingen over inhoud en proces van de Lissabon-strategie. Beide zijn van groot belang.''

Hoe komt het dat regeringsleiders steeds weer het belang van `Lissabon' onderstrepen, maar er vervolgens te weinig aan doen?

,,De Lissabon-strategie is almaar ingewikkelder geworden door opeenvolgende wensen die eraan werden toegevoegd. Het is een kerstboom geworden. Daarom hebben we de meer dan honderd indicatoren en doelen teruggebracht tot veertien. Met die veertien indicatoren kun je de economische en sociale vooruitgang goed meten. Hierbij moeten we nog meer accent op groei en werkgelegenheid leggen.''

Dan laat u dus milieu als derde pijler van `Lissabon' vallen?

,,We laten milieu helemaal niet vallen. In het rapport is aangegeven dat investeren in duurzame economische ontwikkeling een van de waardevolle elementen van economische kracht is. Als je geavanceerd bent in moderne milieutechnologie, dan ontwikkel je ook een markt, zoals op het gebied van energiezuinigheid. Dat wil niet zeggen dat het allemaal rozig is. Er kunnen spanningsvelden ontstaan tussen het vooropstellen van het milieu en het vooropstellen van de economie, vooral als het bedrijfsleven de internationale concurrentieslag dreigt te verliezen. Je moet er oog voor hebben dat die spanningen zich kunnen voordoen. Maar ik denk dat het de opgave voor Europeanen moet zijn nog creatiever te zijn en win-winsituaties te benutten.''

In het rapport staat dat de EU geen kopie van de VS moet worden. Kan de EU dan de VS economisch nog wel inhalen, zoals in Lissabon is afgesproken?

,,Ik denk niet dat het een op zichzelf staande doelstelling zou moeten zijn dat we de VS inhalen. Daarom zeg ik ook dat zelfs als we alsnog alle doelstellingen van 2010 zouden realiseren, het nog de vraag is of we dan de sterkste economie ter wereld zijn. We moeten voor onszelf formuleren wat het betekent om een samenleving te hebben die zich enerzijds kenmerkt door economische kracht en die ook sociaal een hoog gehalte heeft. Daar zijn Europeanen terecht trots op. De vraag is dan of de sociale component niet als een molensteen om de nek van de economie hangt.''

[Vervolg RAPPORT KOK: pagina 15]

Rapport

`Duitsland heeft jaren zaken onderschat'

[vervolg van pagina 13]

Wat is dan uw antwoord, is er sprake van een molensteen?

,,Kijk eens even naar de kaart van Europa. De Scandinavische landen hebben een hoog ontwikkeld sociaal zekerheidsstelsel. Maar zij leveren desalniettemin een goede performance.''

Toch zegt het rapport in forse woorden dat de samenleving die in Europa is opgebouwd op het spel staat.

,,We gebruiken harde woorden, maar niet om mensen moedeloos te maken. Ik wil laten zien wat er op het spel staat. En juist omdat er zoveel op het spel staat is die sterke focus op groei, concurrentievermogen en werkgelegenheid nodig. Het is om mensen aan te moedigen: als je dit in stand wil houden, dan krijg je dat niet voor niks. Bovendien gaan we een periode van decennia in, waarin de bevolking vergrijst en ook kleiner wordt. Als we daar niet over willen nadenken, zal de prijs morgen alleen maar groter zijn.''

Het rapport pleit voor nauwe samenwerking van overheden met sociale partners. Geeft dat niet het risico dat vakbonden aan de rem gaan hangen?

,,Er zijn ook in mijn eigen verleden momenten geweest dat je je eigen verantwoordelijkheid moest nemen. Maar het betaalt zich uit als maximaal in draagvlak wordt geïnvesteerd. Wat er de laatste weken in Nederland gebeurt, overwegend achter de schermen, illustreert dat. Het is heel moeilijk een sociale hervormingsagenda door te zetten zonder behoorlijk draagvlak. Je ziet het in de Scandinavische landen die een sterk ontwikkelde sociale dialoog hebben. Het zijn vaak ook meer culturele verschillen die verband houden met tradities en nationale omstandigheden.''

Grote landen lijken minder in staat tot hervormingen.

,,Het inzicht dat de globalisering en de internationale concurrentie, of we dat nou leuk vinden of niet, leidt tot een aanpassingsnoodzaak, is in sommige continentale economieën wat achtergebleven. Ik denk dat een land als Duitsland jarenlang heeft onderschat – al vóór kanselier Schröder – wat de gevolgen zijn van de wijziging van de concurrentieverhoudingen, gevoegd bij de enorme subsidie-overdracht die binnen Duitsland naar het oosten nodig was. Ik moet er wel bij zeggen dat de grote landen in een dilemma zitten, omdat ze door de grenzen die het Stabiliteits- en Groeipact oplegt niet de financiële ruimte hebben om hervormingsmaatregelen te begeleiden.''

Hoe kritisch is het rapport over het Stabiliteits- en Groeipact?

,,We zeggen dat de uitvoering van onze aanbevelingen vergezeld moet gaan van een macro-economisch kader dat de groei en werkgelegenheid zo veel mogelijk bevordert. Het woord `mogelijk' duidt natuurlijk op een spanningsveld met stabiliteit. Ik vind dat de voorstellen van de Europese Commissie in de kern moeten worden overgenomen, omdat ze tot een zekere flexibiliteit bijdragen.''

Duitsland en Frankrijk willen verder gaan en bepaalde groeibevorderende uitgaven niet meetellen voor het budgettekort. Wat vindt u?

,,Het opnemen van uitzonderingen bij toepassing van het Stabiliteits- en Groeipact staat bewust niet in het rapport.''

Tijdens acht jaar paars is op onderwijs, zoals universiteiten bezuinigd en veel geïnvesteerd in infrastructuur. Als u terugkijkt met de wetenschap van de Lissabon-strategie, had u dan als premier van paars dingen anders gedaan?

,,Het tweede kabinet-Kok heeft heel veel in onderwijs geïnvesteerd. Terugkijkend is er voor ieder land, dus ook voor eigen land, aanleiding te zeggen dat er misschien meer accent accent had moeten liggen op innovatie en technologie.''

Hebben uw huidige functies in het bedrijfsleven uw visies veranderd?

Zo werkt het niet direct. Het is wel zo dat de combinatie van economisch en sociaal min of meer met de paplepel is ingegoten. Zowel in de vakbeweging als later in de politiek. Sommigen noemen dat de `derde weg': om werkelijk sociaal te zijn is ook een sterk economisch draagvlak nodig.

In het rapport is veel aandacht voor het aspect van communicatie. Is dat niet wat al te gemakkelijk?

,,Communicatie heeft natuurlijk alles te maken met draagvlak verwerven. Het heeft alles te maken met mensen overtuigen, met dialoog, met debat. Daar horen ook die nationale actieprogramma's bij, die er volgens ons moeten komen. Want dan komen ook het nationale parlement en de nationale sociale partners in beeld. Maar het is ook een Europese opgave. Ik denk dat de Commissie veel meer dit proces moet leiden, zodat het zichtbaar wordt. Mensen moeten weten dat wat in één land gebeurt, past in een gemeenschappelijke Europese aanpak.''