Racisme vloeit voort uit apartheid, niet andersom 1

Elsbeth Etty verwijst in haar column op 26 oktober naar een nieuw boek van Philip Roth: `Het complot tegen Amerika'. Toen ik haar korte weergave van de inhoud las dacht ik: dat boek heb ik al een halve eeuw eerder gelezen. Na enig snuffelen vond ik het weer terug: `It can't happen here' (1935) van Sinclair Lewis. Deze Nobelprijswinnaar beschrijft een boze toekomstdroom met exact dezelfde geschiedenis als die door Roth wordt verteld: een fascistische opponent die Roosevelt verslaat, maar dan in de verkiezingen van 1936. De manier waarop stap voor stap de Amerikaanse democratie vervolgens de nek wordt omgedraaid, de haat tegen het intellect en de ontrechting van minderheden; dit alles wordt op huiveringwekkende wijze door Lewis geschetst. De titel verwijst ironisch naar wat zelfgenoegzame Amerikanen, meewarig over die domme Europeanen, in die jaren na Hitlers machtsovername tegen elkaar zeiden: ,,It can't happen here''. Lewis beschrijft hoe het wel degelijk `can happen', en publiceerde in 1935 een waarschuwing voor het Amerikaanse volk tegen ook daar levende fascistische tendensen. Roth doet dit blijkbaar nog eens dunnetjes over met een soortgelijk drama, maar dan in terugblik. Het is opmerkelijk dat een eminente literatuurkenner als Etty in dit verband niet naar Lewis verwijst.

Etty verdwaalt vervolgens op haar stokpaardje en vergelijkt het drama van de nazificatie met de integratieproblemen van niet-westerse immigranten in Nederland. Keer op keer legt ze de schuld van onze apartheid bij degenen die deze noodlottige tribalisering van de Nederlandse samenleving hebben zien aankomen en ertegen hebben gewaarschuwd. Dat is buitengewoon unfair. Zij denkt dat apartheid voortvloeit uit racisme, maar ze heeft het mis. Racisme vloeit voort uit apartheid. De multiculturalisten hebben gezorgd voor de segregatie die vervreemding oproept en ruimte schept voor een irrationeel wij-zij gevoel, en de racisten grijpen vervolgens hun kans. HP/De Tijd constateert dat het in de drie grote steden onder Paars hopeloos is misgelopen, en legt zich neer bij de bewust getolereerde gettovorming. Misschien dat er buiten de Randstad nog iets te redden valt door een doeltreffend beleid van inburgering, menging en assimilatie.