`Kom op Koerdische meisjes, naar school!'

In Zuidoost-Turkije heeft een stille revolutie plaats: door een campagne van onder andere UNICEF gaan Koerdische meisjes massaal voor het eerst naar school.

Bilge is een meisje van negen jaar op wie alle voorstanders van de emancipatie van de vrouw in Turkije trots zouden moeten zijn. Het Koerdische meisje uit een dorpje bij Diyarbakir vindt leren zo leuk dat ze al haar klasgenoten, niet alleen de meisjes maar ook de jongens, achter zich heeft gelaten. Haar liefste vak is wiskunde. En later, als ze groot is, wil ze meer doen dan louter eten bereiden voor haar echtgenoot. ,,Ik wil lerares worden'', zegt ze beslist.

Als het aan de Turkse autoriteiten ligt, komen er in Zuidoost-Turkije veel meer meisjes zoals Bilge. Met behulp van de VN-organisatie UNICEF is de Turkse overheid in het gebied, dat voornamelijk door Koerden wordt bewoond, een campagne begonnen om meisjes naar school te krijgen. ,,Tot nog toe is het een groot succes'', zegt Sahin Demirkol, de onderwijsambtenaar die in Diyarbakir en omstreken verantwoordelijk is voor de campagne. ,,Vorig jaar hebben we in dit gebied 7.140 meisjes naar school gekregen. En als het zo doorgaat wordt dit jaar het eerste jaar in Diyarbakir en omstreken dat we meer meisjes in de eerste klas hebben dan jongens.''

Meisjes naar school krijgen – het klinkt beduidend gemakkelijker dan het is. Het voornamelijk door Koerden bewoonde zuidoosten van Turkije is immers het armste gedeelte van dit land. Gezinnen zijn vaak kinderrijk en als er al geld is om kinderen naar school te sturen dan zijn het vrijwel altijd de jongens. De meisjes blijven thuis om moeder te helpen met het huishouden en zich voor te bereiden op het in de ogen van veel Europeanen uiterst vroegtijdige huwelijk.

Met die praktijk heeft de campagne `Kom op, meisjes, naar school!' de strijd aangebonden. ,,Wij hebben bijeenkomsten gehad met ouders'', vertelt Mahmut Seyitoglu, het hoofd van de lagere school van Bilge. ,,Die zeggen: als mijn dochter kan lezen en schrijven, is dat toch genoeg? Ik richt me dan tot de moeder en zeg: als u naar de dokter toegaat en uw dokter is geen man, maar een vrouw, zou u dat niet prettig vinden?'' Ook onderwijsambtenaar Demirkol praat veel en vaak. ,,Ik zeg altijd tegen ouders: trouwen kan altijd nog. Als een meisje studeert en ze trouwt daarna, kan ze haar kinderen meer leren en dus een betere start geven in het leven.''

Bij de campagne, die voor een groot deel werd bekostigd door de Wereldbank, gingen de autoriteiten niet over één nacht ijs. De Turkse overheid heeft boeken beschikbaar gesteld en rijke zakenlieden uit het gebied hebben geld bij elkaar gebracht om bijvoorbeeld schooluniformen voor de kinderen te kopen. ,,Zelfs de imams hebben we er bij betrokken'', aldus Demirkol. ,,Zij zeiden in de moskee dat ook meisjes gewoon naar school toe moeten.''

Met succes, dus. Neem Derya Ozan, een meisje van twaalf. Zij ging vanaf haar zesde naar school totdat haar vader ineens besloot dat het allemaal te duur werd. Toen een onderwijzer op huisbezoek kwam, zei haar vader, die werkloos is: als ik geld krijg, mag ze terug, anders niet. Dat geld komt er nu, en Derya droomt nu al van een beroep dat ook in Turkije niet echt voor meisjes voor de hand ligt: politieagent. ,,Het valt me altijd weer op dat meisjes in de klas veel harder werken dan jongens en hogere cijfers halen'', vertelt schoolhoofd Seyitoglu. ,,Ik denk dat dat komt omdat ze, hoe jong ze ook zijn, toch al weten dat je in het leven nergens komt als je niet hard werkt.'' Dat harde werken doen meisjes thuis al vanaf hun vroegste jeugd. ,,De jongens zorgen hier voor de beesten. De meisjes doen eigenlijk al het andere werk.''

En daar ligt direct het probleem, vertelt maatschappelijk werkster `Feyza' (niet haar echte naam): je kunt meisjes wel naar school halen, maar dat is maar een eerste stap. ,,Als je de maatschappij niet verandert, kom je uiteindelijk geen stap verder.'' Volgens Feyza is het grootste probleem in het gebied dat vrouwen simpelweg minder hoog staan aangeschreven dan mannen. ,,Ik weet dat er ook in Diyarbakir en omstreken zelfs onderwijzers zijn die hun dochters niet naar school sturen. Als er iemand is die beter moet weten, dan is het een onderwijzer. Toch doen ze het niet en dat alleen omdat de positie van vrouwen zo inferieur is.''

Hoe precair die positie is blijkt uit de vele gevallen van eerwraak die in het gebied plaatshebben: mannen kunnen alles doen, zeggen vrouwenorganisaties, maar als een vrouw ook maar iets doet wat niet door de beugel kan, is de straf snel en hard. In zo'n omgeving is goed onderwijs voor vrouwen alleen maar de eerste veldslag in een veel grotere oorlog voor de emancipatie van de vrouw. Daar komt nog bij, aldus Feyza, dat op school zelf weinig wordt gedaan om de meisjes weerbaarder te maken. ,,In Turks lesmateriaal van tegenwoordig is het altijd de vrouw die het eten kookt terwijl de man de krant leest. Dat is natuurlijk niet goed. Ten tijde van Atatürk [de vader van de Turkse Republiek die erg was geporteerd voor vrouwenemancipatie red.] waren de schoolboekjes nog moderner.''

Het is niet het enige probleem. ,,De boekjes sluiten niet aan bij het leven op het platteland. In dorpen draait het om het verzorgen van beesten maar op school leren de kinderen over de stelling van Pythagoras. Denken onderwijzers dat de kinderen de beesten gaan hoeden in een driehoek?''

Ook onderwijsambtenaar Demirkol erkent dat de campagne, hoe succesvol ook, pas een eerste stap is en dat er nog veel werk te doen is. Ze weet het waarschijnlijk niet, maar het verdere leven van sterleerling Bilge hangt voor een groot deel af van het succes van zo'n vervolgcampagne. Bilge heeft een oudere zus van 14, die niet naar school gaat en thuis helpt. Niet alleen op school, maar ook thuis zegt Bilge altijd dat ze lerares wil worden. ,,Mijn moeder zegt dan: als ze het kan, waarom niet, maar mijn vader zegt niets.''