In referendum in Macedonië verliest zondag iedereen

Een referendum over gemeentegrenzen dreigt in Macedonië de broze vrede met de grote Albanese minderheid te verstoren. ,,We verliezen kostbare tijd,'' zegt premier Hari Kostov over het referendum.

,,Onze échte zorgen zijn van economische aard: bijna 40 procent is werkloos en we hebben heel hard internationale investeerders nodig. Maar in plaats daarvan zijn we weer beland in een discussie over wie waar de baas mag zijn.''

Hari Kostov, premier van Macedonië, kijkt opzij, naar de Europese vlag die in een hoek van zijn kamer slap aan een stok hangt. Na jaren van etnisch geweld op de Balkan wil Kostov met Macedonië (twee miljoen inwoners) serieus werk maken van de toenadering tot de Europese Unie.

Nog maar drie jaar geleden waren alle ogen gericht op Macedonië waar het in de zomer van 2001 tot een gewapend conflict kwam tussen de Macedonische meerderheid en de (moslim) Albanese minderheid.

De gewapende strijd duurde zes maanden waarna de partijen elkaar schoorvoetend vonden in het door de internationale gemeenschap afgedwongen vredesakkoord van Ohrid.

Beide partijen moesten het nodige slikken, maar de beloftes van Europa en de Verenigde Staten – om geld te pompen in de failliete Macedonische samenleving en ruim baan te maken voor aansluiting bij NAVO en EU – maakten veel goed.

Zo leek het. Tot afgelopen zomer de zogeheten decentralisatiewet in het parlement werd aangenomen die de laatste, belangrijkste fase inluidt van de uitvoering van het vredesakkoord. De wet voorziet in een herschikking van de gemeentegrenzen waardoor de Albanese minderheid meer inspraak krijgt. In sommige gemeenten betekent het dat Macedoniërs de macht moeten overdragen aan Albanezen en dat het Albanees officieel de tweede taal in die gemeente wordt. Dit gaat veel Macedoniërs te ver. ,,Het land wordt net als Kosovo uitgeleverd aan Albanezen,'' is het sentiment dat leeft op straat. Zondag wordt een door tegenstanders van de decentralisatiewet (voornamelijk leden van de nationalistische oppositiepartij VRMO-DPMNE) georganiseerd referendum gehouden met als doel het torpederen van de wet. Succes in het referendum zou een blamage betekenen voor de sociaal-democraten van premier Hari Kostov en voor zijn coalitiegenoot, de Democratische Unie voor Integratie, van de gematigde Albanese leider Ali Ahmeti.

,,In dat geval stap ik op'', zegt Kostov, terwijl hij een zoveelste sigaret opsteekt. Buiten lopen woedende jongeren die nationalistische en anti-regeringsgezinde leuzen scanderen.

Waarom drie jaar na het vredesakkoord plots deze georganiseerde woede?

,,De oppositie gebruikt dit moment om haar slag te slaan. Met het referendum worden oude wonden open gehaald die juist na het Ohrid-akkoord moesten helen. Het is gemakkelijk scoren met nationalistische retoriek, zeker als je hamert op het vermeende onrecht dat Macedoniërs wordt aangedaan.''

Na zondag zijn er alleen maar verliezers?

,,Een ja-stem in het referendum is een keuze voor achteruitgang. Het betekent een rem op Macedonië's aansluiting bij de EU en de NAVO. Ik hoop dat de benodigde opkomst van 50 procent niet wordt gehaald waardoor het referendum ongeldig is. Maar ook dan zijn er alleen maar verliezers, want kostbare tijd is verloren gegaan aan deze discussie, en men heeft de etnische spanningen weer opgevoerd.''

Honderden miljoenen euro`s heeft het Westen geïnvesteerd in Macedonië, na het vredesakkoord.

,,Een deel van dat geld wordt gebruikt bij het uitvoeren van de decentralisatiewet door gemeentebesturen te trainen die zich moeten voorbereiden op de nieuwe situatie. Daarmee hangt er een buitenlands prijskaartje aan het referendum: de internationale gemeenschap heeft er flink in geïnvesteerd. De oppositie ageert fel tegen de buitenlandse inmenging in het referendum. Maar ik vind het logisch dat de EU en de NAVO hun zorgen uitspreken. Als wij daarvan lid willen worden dan zullen we moeten voldoen aan hun criteria, waaronder het creëeren van stabiliteit.''

U wordt verweten dat u het referendum boycot.

,,Ik begrijp de woede daarover wel, maar het is mijn democratisch recht. Er wordt mij ook verweten het land uit te leveren aan de Albanezen. Een vals sentiment. Ik kan niet accepteren dat de oppositie zich patriottischer voorstelt dan ik ben. Ik ben er voor álle Macedoniërs, ook voor de minderheden. De angst wordt gevoed door speculaties over een opspliting van het land in een Macedonisch deel en een Albanees deel.''

De toekomst ziet er somber uit, met 40 procent werkloosheid.

,,Indirect is de economische situatie zondag het echte thema van het referendum. Er is veel ontevredenheid en men wil de regering straffen, desnoods in een referendum over een heel ander onderwerp. De levensstandaard is erg laag, maar Macedonië is de laatste vijftien jaar dan ook door zwaar weer gegaan: afscheiding van Joegoslavië, met het verlies van een sterke marktpositie als gevolg. De regio is getroffen door handelsembargo's en oorlogen. Geen ideale situatie voor investeerders. Om die hier naar toe te halen moet ik minstens een stabiele samenleving kunnen garanderen.''

Wat gebeurt er als de oppositie slaagt met haar referendum?

,,Dan komt Macedonië in een serieuze politieke crisis terecht. Niet alleen treedt mijn regering dan af, maar het land raakt wederom in een isolement. Economische hervormingen raken vertraagd, buitenlandse investeerders gaan een blokje om.''