`Zondaar doden is een zonde'

Organisaties van moslims hebben de moord op Theo van Gogh veroordeeld. Maar hij riep wel woede op.

Op een formicatafeltje in de hal van de El Tawheed-moskee in Amsterdam-West, omstreden om de radicale preken, zit de 13-jarige Mohamed. Hij ziet andere moslims zich naar de wasruimte haasten en daarna naar de gebedsruimte voor de tarawee, het avondgebed tijdens de ramadan. Mohamed heeft zich al ritueel gewassen. ,,Dom wat die jongen heeft gedaan'', zegt hij doelend op de verdachte van de moord op Theo van Gogh, ,,maar ook dom van Theo van Gogh. Wat hij riep over de islam en zo.''

De meeste gelovigen in de moskee, bijna allen Marokkaans, hebben geen behoefte een journalist te woord te staan. En zeker niet met hun volledige naam in de krant. Alleen enkele jongere Marokkanen willen wel kwijt dat ze de moord veroordelen.

Mohamed voelde zich gekwetst door Van Goghs typeringen van de islam, de profeet Mohammed en Allah. ,,Ja, best wel.'' Maar of Van Gogh daarmee de dood verdiende? Daar wil hij niets over zeggen. ,,Allah geeft, Allah neemt'', zegt Mourad (30). Ook hij vindt dat de 26-jarige verdachte niet het recht had Van Gogh te ,,bestraffen'' voor zijn ,,beledigingen''. ,,Misschien wilde Van Gogh een martelaar worden. Wat hij allemaal zei was een zonde, maar hem doden is nog een grotere zonde.'' Mourad zou na het gebed eigenlijk naar de Dam willen gaan om zich te mengen onder de demonstranten. Hij gaat toch maar niet. ,,Ik weet niet of ik welkom ben daar'', zegt hij, wijzend naar zijn verwilderd ogende baard.

Net als na de aanval op Amerikaanse doelen op 11 september 2001 en na de moord op Pim Fortuyn in 2002, lieten de afkeurende reacties van de voormannen van islamitische organisaties en moskeeën gisteren niet lang op zich wachten. In gezamenlijk opgestelde perberichten en bijeenkomsten veroordelen ze alle de moord op de cineast en columnist. ,,Ik wou dat ik dit allemaal ongedaan kon maken'', zei de zichtbaar aangeslagen directeur van Milli Görüs, Haci Karacaer, gisteravond tijdens een persconferentie in het discussiecentrum De Balie in Amsterdam. ,,De moord op Theo van Gogh kan nooit een religieuze daad zijn'', vindt Ahmed Marcouch van de vereniging van Marokkaanse moskeeën in Amsterdam en omstreken.

Marcouch: ,,Dit is gekkenwerk. Elke gek heeft wel een motivatie om dingen te doen, maar dat legitimeert zijn daad nog niet.'' Wat de dader tot de moord heeft aangezet, moet volgens Marcouch worden aangepakt, ook als dat een bepaalde moskee of een bepaalde imam blijkt te zijn.

Ahmed Larouz van TANS leest in De Balie een verkaring voor waarin zeventien (moslim)organisaties de Nederlandse samenleving oproepen om te waken voor polarisatie. ,,Laten we te allen tijde het verstand gebruiken en individuele acties niet een ontsteking laten zijn voor het verharden van onze samenleving. [..] Deze daad is een rechtstreekse aanval op deze samenleving.''

Voorzitter Mohammed Sini van de stichting Islam en Burgerschap pleit voor ,,een klimaat vast te houden waarin mensen ongeacht hun standpunten en de scherpte van hun mening met elkaar kunnen optrekken''.

Toch was in Amsterdam gisteren ook enig begrip te bespeuren voor de dader. In de kantine van het ROC aan de Wibautstraat werd het doodsbericht met instemming ontvangen, bevestigen enkele leerlingen en de conciërge van de vmbo-school. ,,Niet dat er luid gejuich op ging, maar toch. We vinden het niet heel erg'', zegt Sara enkele uren na de moord. Echt, het is zijn eigen schuld, zegt Sara, geboren en getogen in Amsterdam. ,,Ik gun het hem wel. Hij vroeg er om.''

Zelf voelde de van afkomst Marokkaanse leerlinge zich diep beledigd door de kritiek die Van Gogh op de islam had. Medeleerling Rachid kan zich nog opwinden over de blote vrouwen die in Van Goghs film Submission voorkwamen. ,,Ongelofelijk.'' Nee, hij kan zich niet druk maken om de moord.

Bij een dranghek in de Linnaeusstraat, waar Van Gogh is vermoord, stoten een paar Marokkaanse jongetjes elkaar geagiteerd aan. Ze wijzen naar een plek tussen de boeketten. Op een A4'tje staat in kapitalen: `Het zijn juist de Marokkanen die aanzetten tot haat.'

Abdel Karim spreekt met wanhoop in zijn stem een journalist aan. ,,Deze daad staat buiten de islam'', zegt hij. ,,Ik ben gelovig, ik ga naar de moskee en ik probeer een goed moslim te zijn. Wat Theo van Gogh deed met die film van hem over de islam vond ik walgelijk. Maar wie dit heeft gedaan is niet goed bij zijn hoofd, die is geen goed moslim.''

Een van de laatste daden van Van Gogh was ruzie maken met de voorman van de Arabisch Europese Liga, Abou Jahjah. Nabil Marmouch, de Nederlandse vertegenwoordiger van de AEL, reageert wat korzelig op de vraag wat hij vindt van de moord op Van Gogh.

,,Meneer Van Gogh wordt door iedereen voorgesteld als voorvechter van het vrije woord, maar heeft zijn gebruik van het woord `geitenneukers' iets te maken met een mening?'' ,,Nu wordt Van Gogh voorgesteld als zielig. Ik word kotsmisselijk van die hypocrisie. Hij verdiende niet om beestachtig te worden afgemaakt, maar hij was een rasbelediger.''

Ook in de Utrechtse wijk Kanaleneiland, waar ruim tweederde van de bevolking allochtoon is, waren de eerste reacties onder sommige moslims gemengd. De vmbo-leerling Mohamed Basierie (17) verwerpt de moord op de cineast. Maar Van Gogh heeft zijn dood ,,een beetje zelf uitgelokt'' door ,,de manier waarop hij praatte'' over de islam en Marokkanen.

Ben Abdelkarim vindt niet alleen de dader schuldig. ,,De een heeft geschoten, de ander had een grote mond.'' Het Tweede-Kamerlid Geert Wilders, ex-VVD'er, voelde zich onlangs na bedreigingen vanuit de buurt genoodzaakt zijn pied-à-terre in Kanaleneiland te verlaten.

Een politiewagen staat geparkeerd voor de Turkse moskee in de buurt. De wijkagenten hebben instructies gekregen om deze dag extra zichtbaar te surveilleren in de wijk. Voor alle zekerheid. Binnen is de sfeer bedrukt.

Ook in de Marokkaanse Ibrahim-moskee is het nieuws van de moord op Van Gogh hard aangekomen. De mannen hebben de hele middag bij elkaar gezeten. Nu de moskee volloopt voor het avondgebed is Nordin Taloui (35) een van de weinigen die over de moord willen praten. ,,Afschuwelijk dat het een Marokkaan is'', verwoordt hij de mening van de mannen.

Maar ook hij heeft geen goed woord over voor het slachtoffer. ,,Belediging van moslims is geen vrijheid van meningsuiting. Mijn vrijheid eindigt bij jouw vrijheid.''