`Ruziemaken mag in dit land'

Circa 20.000 mensen kwamen gisteren naar de Dam voor een `kabaalprotest'. Minister Verdonk nodigde zichzelf uit en werd uitgefloten.

Op tientallen meters hoogte blikt `de goddelijke kale', zoals Theo van Gogh Pim Fortuyn steevast noemde, vanuit een soort erker in het gebouw van Madame Tussaud over de tienduizenden mensen. Het is kwart over zeven op de Dam in Amsterdam. Het wassen beeld, speciaal voor deze avond neergezet, heeft zijn handen in onmacht geheven. Vanaf het podium dat haastig wordt opgebouwd klinkt zachtjes Bach uit de luidsprekers.

Een lange stroom voetgangers en fietsers perst zich dan door de nauwe straatjes van de binnenstad richting de Dam. Op weg naar de publieke bijeenkomst waar volgens de Amsterdamse burgemeester Job Cohen ,,veel kabaal'' moet klinken om duidelijk te maken dat ,,dit niet kan''.

En lawaai is er als de Dam om half acht afgeladen vol staat. Met pannendeksels, vuurwerk, scheepstoeters, scheidsrechterfluitjes, café-asbakken, ratels, zadelpennen, mokken en eetstokjes, saxofoons, misthoorns, vuilnisdeksels en trommels in alle soorten en maten ontstaat er een kakafonie van geluid. De mensen zonder attributen gebruiken hun handen en hun stembanden.

Onder de toegestroomde menigte, naar schatting twintigduizend, bevinden zich opvallend veel ouders met kinderen. Op in de haast gefabriceerde borden wordt opgeroepen `love' te maken en geen `war'. De boodschap ,,Moslims got the message'', steekt cryptisch boven de menigte uit en iemand houdt de hartekreet: ,,Dit mag niet, nooit'' omhoog. `Theo was cool, hij hield nooit zijn smoel. Als je begrijpt wat ik bedoel', staat op een gebouw aangeplakt.

Ton Knoflook (40) staat met een cactus in zijn rechterhand voor het podium. In zijn linkerhand houdt hij een stormlamp. Theo is de cactus, zegt hij. ,,Dik, stekelig, maar zacht van binnen''. Hij is droevig en boos, boos op de dader. Maar meer droevig, omdat zijn ,,konink-

rijkje'' is aangetast. ,,Dat je kan zeggen, denken en voelen wat je wilt.''

Burgemeester Cohen heeft vanavond ook het antwoord niet en spreekt van een ,,laffe en gruwelijke moord''. Geregeld kreeg hij er verbaal van langs van Theo van Gogh, maar juist die mogelijkheid moet worden gekoesterd, zegt Cohen. ,,Theo maakte met veel mensen ruzie. Ook met mij. En dat mag in dit land.'' Gejuich, geklap en gefluit ter ere van Van Gogh stijgt op en schept een surrealistische sfeer. Maar een stille tocht past niet bij het karakter van Van Gogh, verklaarde Cohen eerder op de dag.

Ook minister Verdonk (Vreemdelingenzaken en Integratie) beklimt iets voor achten het podium. Maar haar boodschap, ,,dit pikken we niet'', valt weg door luid gefluit en boegeroep. De minister stond niet op het officiële programma, maar heeft er 's middags persoonlijk bij de Amsterdamse wethouder Aboutaleb (Sociale Zaken) op aangedrongen te mogen spreken. Erg gelukkig was het Amsterdamse college er niet mee. Het college vond haar komst niet relevant. Desondanks mag ze een nu een aantal minuten spreken. Verdonk zegt Van Gogh goed te hebben gekend, en dat hij haar beleid steunde. ,,Rita, zei hij, hou je rug recht. Maar denk ook aan jezelf en aan de mensen.''

Op twee enorme schermen zijn afwisselend beelden van de menigte en het podium te zien. Dan valt een scherm uit. In het dicht op elkaar gedrukte publiek schreeuwen mensen in hun mobieltjes waar ze zijn. Op de manshoge ommuring van het monument op de Dam zijn een tiental mensen geklommen. De politie grijpt niet in bij de halsbrekende toeren. Brandweerlieden klimmen bovenop hun eigen voertuigen en laten de sirenes loeien. Naast het monument staan zeven straalwagens van tv-stations. Felle lichten beschijnen enkelen die door cameraploegen worden ondervraagd.

Louis Meerloo (52) is vanmiddag om drie uur in de trein gestapt en helemaal uit Emmen gekomen om de bijeenkomst van een half uur bij te wonen. Wat hij daarna gaat doen weet hij niet. Thuis komen wordt lastig. Hij komt moeilijk uit zijn woorden en is bang, bang dat het `blanke' deel van de bevolking zich met geweld gaat wreken. Hij ziet ook nauwelijks Marokkanen om zich heen. Zijn buurman, Arjen Hofstra uit Amsterdam, vreest ook verdere polarisatie. Hij wil niet alles over een kam scheren, maar die fundamentalisten... ,,Echt waar, die haten ons allemaal.''