Rechts versterkt greep op Congres

Met de nieuwe inbreng van conservatieven uit het zuiden van de Verenigde Staten heeft de Republikeinse partij beide huizen van het Congres nog steviger in handen gekregen. De Democraten kunnen slechts toekijken.

Ongeacht wie de volgende president van de Verenigde Staten wordt, hij ziet zich geconfronteerd met een sterker Republikeins Congres dan de afgelopen vier jaar. Met zeker drie extra zetels in de Senaat en een ruime meerderheid in het Huis van Afgevaardigden hebben de Republikeinen hun greep op het Congres alleen maar vergroot.

Dat zal voor president Bush, wanneer hij zijn winst bestendigt, zeker niet onwelkom zijn. Het zou daarmee ook de tweede keer sinds 1954 zijn dat de Republikeinen in twee opeenvolgende termijnen zowel de meerderheid hebben in de Senaat en het Huis van Afgevaardigden als het presidentschap.

De Republikeinse leiders van beide huizen, Huis-voorzitter Dennis Hastert uit Illinois en de meerderheidsleider van de Senaat, Bill Frist uit Tennessee, hadden de definitieve uitslagen niet nodig om nieuw beleid aan te kondigen. ,,Een van de eerste zaken die senator Frist en ik willen doen is het Amerikaanse volk beter bedienen op het gebied van de gezondheidszorg'', aldus Hastert. Frist zei dat het Amerikaanse volk kenbaar heeft gemaakt dat het instemt met de koers van het Congres en dat hij er zorg voor zal dragen dat de conservatieve lijn zal worden doorgezet.

Belangrijk is dat door de nieuwe stemverhouding in het Congres meer ruimte is gekomen voor de inbreng van (neo-)conservatieve standpunten. Zo is het verlies van de Democratische senatoren in zuidelijke staten, vrijwel geheel ten goede gekomen aan Republikeinen van een meer conservatieve signatuur.

Dat heeft ook consequenties voor de bekrachtiging van aanstellingen van ministers en eventuele vacatures binnen de Supreme Court, het Amerikaanse Hooggerechtshof. Dat laatste is actueel, omdat opperrechter Rehnquist wegens kanker wordt behandeld en zich mogelijk terugtrekt en er ook voor enkele andere rechters, gezien hun leeftijd, deze termijn wellicht een vervanger gezocht moet worden.

De meest dramatische tegenvaller voor de Democraten was het verlies van senator Tom Daschle uit South Dakota, door de nipte overwinning van de Republikein John Thune. Daschle gold als een sterke minderheidsleider in de Senaat. Maar de Republikeinen in South Dakota hebben met steun uit Washington een systematische en effectieve campagne tegen hem gevoerd om hem weg te krijgen. Het is onduidelijk wie Daschle als leider van de Democratische minderheid opvolgt.

De belangrijkste winst voor de Democraten was de veelbelovende en door iedereen voorspelde winst van Barack Obama, senator voor Illinois. Hij wordt daarmee de enige zwarte senator in de honderd-koppige Senaat. Ook de winst voor Ken Salazar, Democraat uit Colorado, was goed nieuws voor de Democraten. Salazar wordt door zijn overwinning de eerste Spaanse-Amerikaan in de Senaat in 25 jaar.

Maar de meeste reden voor blijdschap hadden de Republikeinen. Met name hun opmerkelijke winst in staten die in het verleden in handen zijn geweest van Democraten – Georgia, North Carolina, South Carolina en Louisiana – is een opsteker. In Louisiana werd David Vitter gekozen. Hij werd daarmee de eerste Republikeinse senator sinds 1877 voor zijn staat.

De strijd om meer controle over de Senaat is maanden geleden al begonnen toen duidelijk werd dat verscheidene zetels zouden vrijkomen: vijf zetels in staten waar Democraten besloten terug te treden en drie in staten waar Republikeinen hebben aangegeven te willen vertrekken. Maar het was van begin af duidelijk dat de Democraten een lastige taak hadden. Dat was met name het gevolg van een beslissing van hun presidentskandidaat John Kerry, die de meeste van die staten links heeft laten liggen tijdens zijn campagne omdat hij daar niet zou kunnen winnen.

De Democratische senatoren in die hoofdzakelijk zuidelijk staten, besloten in hun campagne in te spelen op die politieke realiteit door conservatieve standpunten, afwijkend van die van Kerry, in te nemen. Die tactiek heeft naar nu blijkt niet geholpen.

Ook de verkiezingen voor het Huis van Afgevaardigden hebben uitgewezen dat de meeste kandidaten over een zeer solide machtsbasis beschikken. Zo leek het er vooraf al op dat slechts veertig van de 435 zetels daadwerkelijk van partij zou kunnen wisselen. Ook in het Huis hebben de Republikeinen zich terecht weinig zorgen gemaakt.