Moord had nooit mogen plaatsvinden 10

Ik denk dat bij Van Gogh, Hirsi Ali en enkele anderen parallellen lopen met Fortuyn en zijn publiek. Zelf het woord willen voeren, zelf zeggen wat er volgens jou toe doet en respect ontvangen.

Omgekeerd geldt dat wie spreekt, anderen moet respecteren. Veel van wat gezegd wordt kan echter niet door de zelftest van smaad, van grofheid, ja, van eerroof heen. Er worden meningen `geventileerd' die niet slechts een ander idee inhouden hoe het moet met integratie of met de rol van godsdienst. Ze zijn ook beledigend, voor een groep moslims in het geval van Hirsi Ali en Van Gogh, maar ook voor anderen, zoals voor mij als katholiek. Omdat de boodschap eigenlijk is: jullie (religieuzen) zijn dom en jullie zouden er eigenlijk niet moeten zijn.

Met pittige meningen is niets mis, wel met pittige meningen zonder respect voor anderen. De Zwitserse filosoof Pfeiderer heeft, met een beroep op Immanuel Kant, er onlangs op gewezen dat bij respect betonen zelfrespect hoort. Men zou kunnen zeggen dat bij zelfrespect hoort dat je jezelf serieus neemt, geen slachtoffer speelt, zelf verantwoordelijkheid neemt voor je opvatting en dus niet zegt wat je denkt. Je zegt (en toont in een film) wat door de zelftest op smaad en grofheid heen komt. Degenen wier eer geroofd wordt door andermans uitspraken, dienen niettemin zelf die anderen eer te betonen in het openbare forum.

Democratie vraagt om vrije meningsuiting. Maar de mensen van één beginsel zijn te vrezen. Meningsuiting is binnen een democratie innerlijk verbonden met nadenken over `minderheden', over groepen tegenover de eigen opvatting. Dat is een oude democratische waarheid, maar wel één die uit zicht wordt gemanoeuvreerd.

Het koor bij de tragedie Van Gogh zingt nu dat het een schande is dat iemand omwille van zijn vrije meningsuiting wordt gedood. Het is een schande, een grove schande. Toch wordt de democratie niet door dit koor gered of bevestigd. We moeten ten behoeve van democratie spreken over eer. Het gaat bij de zelftest op smaad en grofheid niet om een inschatting van het gevoel van anderen, om `dit zouden ze misschien wel eens akelig kunnen vinden'. Die psychologisering is een vorm van ontpolitisering. Het gaat om de vastberaden houding je mening te uiten, omdat je er een bijdrage in ziet aan geordend samenleven.