Irritatie over snelle uitlatingen Remkes

De moord op Van Gogh is gepleegd vanuit `radicaal-islamitische overtuiging', zeiden de ministers Donner en Remkes gisteren.

Den Haag voelde gisteren de schaduw van 6 mei 2002. Toen leidde de moord op Fortuyn binnen enkele uren tot een sfeer van paniek: terwijl burgers woedend aan de poorten van het Binnenhof stonden, zochten premier en partijleiders onder grote druk naar de juiste toon.

Gisteravond werd het Binnenhof uit voorzorg afgesloten, na berichten dat de boze burgers onderweg waren. Maar het Plein voor het Binnenhof bleef leeg, op enkele manschappen van de Mobiele Eenheid na. Op het Centraal Station van Den Haag, een paar honderd meter verder, werden 35 arrestaties verricht.

Als er bevestiging van de moord op Van Gogh binnenkomt stijgt de spanning, temeer daar snel duidelijk wordt dat de dader deze keer waarschijnlijk wel van alllochtone origine is, zoals destijds met Fortuyn alleen even werd gevreesd. ,,Het is een Marokkaan'', zingt het snel rond op het Binnenhof. ,,En hij heeft ook nog zijn keel doorgesneden''.

Dat gegeven bepaalt de rest van de dag het handelen van het kabinet: een aanslag met radicaal-islamitische achtergrond kan maatschappij ontwrichtende consequenties hebben en dat moet worden voorkomen. Daarom moet zeker in het begin niet te veel worden gezegd over de achtergronden van de verdachte.

De fractieleiders blijven aanvankelijk zitten in hun wekelijkse fractievergaderingen. D66-leider Dittrich spreekt als eerste de verwachting uit dat de moord grote impact op de samenleving zal hebben. ,,Vreselijk dat dit in ons Nederland kan gebeuren''.

CDA-fractieleider Verhagen is vlak daarna iets explicieter. De gedachte aan een politiek religieus motief van een islamitische extremist is ,,een gedachte die opkomt'', zegt hij. Maar: ,,Wat je ook zegt, het mag er nooit toe leiden dat je wordt vermoord.''

Minister Remkes (Binnenlandse Zaken, VVD) geeft een nieuwe draai aan de speculaties als hij wordt opgewacht bij zijn departement door een radioverslaggever, na een – reeds geplande – vergadering met het hoofd van de Algemene Inlichtingen en Veiligheidsdienst (AIVD), Van Hulst. Remkes roept op tot kalmte, maar bevestigt ook dat hij ,,geluiden'' heeft gehoord dat de dader een bekende is van AIVD. ,,Maar dat is nog iets anders dan honderd procent zekerheid,'' voegt hij er aan toe.

Op de ministeries van Justitie en Binnenlandse Zaken ontstaat irritatie over de uitlatingen van Remkes: de minister heeft ,,te veel ruimte gelaten voor speculatie''. Naar aanleiding van de woorden van Remkes vraagt VVD-fractievoorzitter Van Aartsen zich hardop af of de moord op Van Gogh ,,een terrorristische moord'' is. Vandaag haalt Van Aartsen overigens het vraagteken weg. Hij spreekt in een opinieartikel ronduit van een terroristische aanslag.

Balkenende houdt zich bij zijn persconferentie om half een weer meer op de vlakte dan Remkes. ,,De feiten moeten zorgvuldig op een rij gezet worden.'' Rond 13.00 uur wordt op een persconferentie in Amsterdam duidelijk wat de bewindslieden allang weten: dat de dader een 26-jarige man is met de Nederlandse en Marokkaanse nationaliteit. Over een mogelijk motief wordt ,,in het belang van het onderzoek'' niets gezegd. Dat geldt ook voor het briefje - met boodschap - dat de verdachte achterliet op het lichaam van Van Gogh.

Het kabinet vreest dat de geplande bijeenkomst op de Dam die avond door rechts-extremisten zal worden verstoord. Besloten wordt dat minister Verdonk (Integratie, VVD) moet spreken op de Dam om de dreigende tweespalt te bezweren. 's Middags voert ze eerst nog overleg met de minderhedenvertegenwoordigers. ,,We staan nu op een tweesprong'', zegt ze 's avonds op de Dam. ,,Gaan we mee in de spiraal van vervreemding en polarisatie, van angst en haat?''

Pas als duidelijk is dat op de Dam zonder incidenten is verlopen, komen de ministers Remkes en Donner tegen middernacht met een verklarende brief aan de Kamer. Daarin staat dat ,,ernstig rekening gehouden moet worden met het feit dat de verdachte handelde vanuit radicaal-islamitische overtuiging''. Het antwoord op de suggestie van Remkes komt nu ook: de verdachte – door Donner al dader genoemd – heeft wel banden met een groep die AIVD in de gaten houdt, maar hij behoort er niet toe.