Extreem debat verbaast Roy

Volgens de Franse islamkenner Olivier Roy kan de moord op Theo van Gogh de meerderheid van moslims ook duidelijk maken waar de grenzen liggen.

,,Wat mij verbluft in Nederland is de plotselinge heftigheid en zelfs gewelddadigheid van het debat over de islam, al vóór deze moord. Het land schiet van het ene extreem naar het andere. Van een overdreven liberaal multiculturalisme naar een hard beroep op de Nederlandse cultuur. Jullie maken in vijf jaar mee waar wij dertig jaar aan hebben gewerkt.''

De Franse islamkenner Olivier Roy, auteur van het recente De globalisering van de islam en verbonden aan het onderzoekscentrum CNRS te Parijs, kende het werk van Theo van Gogh niet. Maar hij speculeert over een aantal gevolgen van de moord op de filmer en columnist. ,,Dit is geen etnisch conflict. Radicale jonge moslims zien zichzelf niet in de eerste plaats als Marokkaan of Turk, maar als moslim. Allochtone jongeren zijn afgesneden van hun traditionele cultuur en meten zich hier met hulp van de islam een nieuwe identiteit aan. Dat bedoel ik met `de globalisering van de islam'. Zulke nieuwe moslims zijn vaak uiterst gevoelig voor krenkingen van hun religie. Maar deze moord kan de meerderheid van moslims ook onder druk zetten om duidelijk te maken waar de grenzen liggen: dit is niet aanvaardbaar.''

Roy, die geregeld op bezoek is in Nederland, kent het werk van Theo van Gogh niet. Na citaten over `geitenneukers' en `de pooier van de Profeet' is hij even stil. ,,Ik geloof niet dat zoiets in Frankrijk snel gezegd zou worden. Maar de situatie hier is heel anders. Wij hebben de islam erkend als religie. De meeste Fransen kennen persoonlijk moslims en er is hier een middenklasse ontstaan van migranten. We hebben het hier niet zozeer over `de islam' maar vooral over een sociaal probleem en over veiligheid: het wangedrag van sommige groepen moslimjongeren in de buitenwijken van de grote steden.''

Roy ziet geen fundamenteel conflict tussen de islam en het Westen, maar wel een brede morele verschuiving binnen Europa: ,,We gaan van het oude, nogal conservatieve Europa naar een meer seculier en liberaal continent. Je ziet het aan de crisis om de Eurocommissaris. Dat is een intern westers debat, waarbij veel moslims aan de conservatieve kant zullen staan. Moslims staan op moreel gebied meestal dichter bij de paus dan bij Pim Fortuyn.''

Volgens Roy groeien de verschillende naties in Europa langzaam naar elkaar toe als het om de integratie van minderheden en de islam gaat. ,,Nederland heeft afscheid genomen, en wel heel abrupt, van het multiculturalisme. Dat is op zichzelf winst, als je het maar verstandig aanpakt. Wij in Frankrijk hebben op onze beurt afstand genomen van assimilatie en de islam erkend als religie. Dat is ook winst. Zo groeien we in Europa langzaam naar elkaar toe.''