Debat over Van Gogh

Bloedige botsing van beschavingen

[...] Wie in een immigratiesamenleving als Nederland leeft, moet ook zonder meer de taal en de ethiek van het land hooghouden. Samen met een krachtiger optreden van de politie in de vaak door jeugdbendes beheerste voorsteden is dát de les die niet alleen Balkenende en zijn christen-democraten, maar heel de politieke klasse uit de massahysterie voor en na de moord op Fortuyn getrokken heeft.

De luie consensus waarbij cultuurverschillen onder het tapijt werden geveegd en – naar het voorbeeld van het drugsgebruik – de daden van islamitische delinquenten systematisch door de vingers werden gezien, was met één klap voorbij. Nu zal het klimaat nog veel ijziger worden.

[...] Met tot dusverre 16 dodelijke afrekeningen dit jaar heeft Amsterdam zijn faam als gewelddadige metropool toch al stevig onderbouwd. Alleen vonden zulke moorden tot nog toe plaats in het drugsmilieu. Ook de bomaanslag die schilder Rob Scholte tien jaar geleden midden in de stad beide benen kostte, werd tot die categorie gerekend.

Maar nu is alles anders: na de rechtse populist Fortuyn, die de leugenachtigheid van de consensusmaatschappij en de liberale vriendjespolitiek aan de kaak had gesteld, is [...] een kunstenaar het slachtoffer geworden – het eerste slachtoffer van islamitische vergelding sinds de moord op de Noorse vertaler van Rushdies Satanische verzen.

En toen in de middagkrant Het Parool de Amerikaanse verkiezingen het met kleine koppen moesten doen, wist – ondanks de gebruikelijke vredesbetuigingen uit alle religies – iedereen dat in het hart van Europa de botsing der beschavingen een bloedige gedaante heeft aangenomen. (Dirk Schümer in de Frankfurter Allgemeine)

Vervreemding en geweld

[...] De laatste jaren zijn bedreigingen en daadwerkelijk fysiek geweld jegens politici, journalisten en andere publieke figuren een structurele component in de samenleving geworden. Hierdoor is in brede lagen van de bevolking een gevoel van onveiligheid ontstaan, wat tot verkramping en zelfcensuur leidt.

Het is onloochenbaar dat deze polarisatie samenhangt met grote maatschappelijke ontwikkelingen. Zo neemt de individualisering toe, de solidariteit af en draagt het proces van globalisering bij aan verkleuring van de samenleving en aan grotere inkomensverschillen. Vervreemding is hiervan een van de zichtbare gevolgen, evenals het grijpen naar geweld om verschillen van inzicht te beslechten. [...] Juist nu, nu er een heuse aanslag is gepleegd op een van de grondrechten van de democratie, is wijsheid én optreden nodig: er moet een open contact met alle bevolkingsgroepen in de samenleving worden behouden. Tegelijkertijd dient met alle middelen die de democratie toestaat door Staat en maatschappij duidelijk te worden gemaakt dat dergelijke excessen in Nederland onaanvaardbaar zijn.

(Hoofdartikel in het Financieele Dagblad)

Falen geheime diensten

[...] De moord [...] brengt opnieuw op ongemakkelijke wijze de spanning voor het voetlicht tussen de ontspannen Nederlandse samenleving en haar islamitische minderheid – hoewel er, niet te vergeten, ook nog een sterke autochtone `Bible belt' is. [...]

De vraag is nu waarom Nederlandse inlichtingendiensten, wier gebrek aan actie bij de beveiliging van Fortuyn door Van Gogh is gekritiseerd, de filmmaker niet konden beschermen tegen een mogelijke aanslagpleger, die, zoals politici nu zeggen, bij de diensten bekend was.

(`Observer' in de Financial Times)

Geen held vrije meningsuiting

[...] Een woedende burgemeester riep op tot het hoofd koel houden, maar tegelijkertijd tot een bijeenkomst op de Dam ,,vol kabaal''. De ene na de andere policus stond pal voor de vrijheid van meningsuiting, maar dat is toch iets anders dan de vrijheid om mensen tot in hun ziel pijn te doen.

`Over de doden niets dan goeds.' Dat is een stelregel waar Theo van Gogh zich nooit aan gehouden heeft en ik denk dat ik hem zou beledigen als ik nu aardige praatjes over hem hield. Jaren geleden waren de joden zijn slachtoffer. Ik vind dat iemand die toen schreef ,,wat ruikt het hier naar caramel ... vandaag verbranden ze alleen suikerzieke joden'' niet als een held van de vrije meningsuiting de geschiedenis in moet gaan.

(Remco Campert in de Volkskrant)

Zijn vijanden zouden dit niet doen

[...] Maandenlang waren [rond 1990] zijn [Van Goghs] vijanden in `t geweer, en naarmate er meer schande werd gesproken van zijn uitspraken, werden die uitspraken driester en giftiger. Piet Grijs noemde hem ten slotte in Vrij Nederland elke week De Eeuwige Antisemiet.

Ontzettend veel mensen hebben in die dagen z'n bloed wel willen drinken: allemaal uitgedaagd, allemaal geneigd om iets terug te doen. Maar niemand zou het in z'n redelijke hersens hebben gehaald om hem dood te schieten en ook nog eens dood te steken.

(Jan Blokker in de Volkskrant)

Recht op borrelpraat

[...] Van Gogh was iemand in een volstrekt onschuldige hoek, een borreltafelouwehoer. In die zin staat hij dichter bij ons, wat deze moord nog onverdraaglijker maakt. Het was een lastige man, een rotzak misschien, die door zijn optreden vijanden maakte. Dat recht had hij, en niemand had het recht hem dat af te nemen.

(Leon de Winter in Trouw)

Erger dan moord op Fortuyn

Dit hakt er nog dieper in dan de moord op Pim Fortuyn. toen kon je nog de hoop koesteren dat het een incident was. Deze tweede moord maakt duidelijk dat er fundamenteel iets mis is in het publieke debat. Je kunt bepaalde dingen niet meer zeggen. Ik heb niet voor niets vier maanden geleden de conclusie getrokken, dat ik beter geen columns meer kan maken over de islam. Ik voel er niets voor een martelaar van het vrije woord te worden.

(Paul Cliteur in het Algemeen Dagblad)

Tijd voor zachte aanpak is voorbij

[...] Er moet alles aan worden gedaan dat het land zijn rust bewaart. De ellende is niet te overzien als de woede over het gebeuren nu de overhand krijgt en als het heft in eigen hand wordt genomen. Dan bereikt de moordenaar juist dat wat niemand wil of zou moeten willen, oorlog tussen bevolkingsgroepen.

De overheid heeft hier natuurlijk een taak, maar zij niet alleen. Ook anderen moeten vermijden dat er olie op het vuur wordt gegooid. Intussen moet verder wel hard worden gewerkt aan de bestrijding van moslimsterrorisme en -fundamentalisme waarvoor in ons land geen plaats is. De tijd voor een zachte aanpak is voorbij, ook in het belang van verreweg de meeste moslims, die gelukkig elk geweld verfoeien.

(Hoofartikel De Telegraaf)

Kritiek op geloof moet kunnen

[...] Moslims zullen moeten accepteren dat in een democratie ook het geloof voor kritiek vatbaar is, dat geldt voor de islam niet minder dan voor het christendom. Theo van Gogh zocht daarbij doelbewust steeds de grens van het betamelijke op.

Menigeen heeft regelmatig reden gehad zich door hem gekwetst en beledigd te voelen. Voor wie zich daartegen wil verweren, staat in een democratie de gang naar de rechter open. Elke andere inperking van het vrije woord is ontoelaatbaar.

(Hoofdartikel de Volkskrant)

Geschillen oplossen in debat

[...] Niet ten onrechte wees minister Verdonk, verantwoordelijk voor integratie, er gisteravond op dat we nu op een tweesprong staan. De moord kan het begin zijn van een spiraal waarin bevolkingsgroepen elkaar over en weer als vijanden gaan zien, een angstspiraal. De andere weg is er één waarin Nederlanders, autochtonen en allochtonen, gewoon `nee' zeggen: dit willen we niet. Dat betekent dan dat iedereen de oproep van premier Balkenende moet onderstrepen, dat we onze geschillen oplossen in debat. [...] Bescherming van de vrijheid [van meningsuiting] betekent ook een krachtiger optreden binnen onze grenzen tegen terreur in naam van de islam en degenen die daarmee sympathiseren.

(Hoofdartikel Trouw)