De krant als God

Een wekelijkse greep uit de kiosk. Vandaag de daklozenkrant Z, waarvan dezer dagen het vijfmiljoenste exemplaar is verkocht.

Het aardigste blad van Nederland is een zichzelf bedruipende vorm van hulpverlening. Volgend jaar bestaat de daklozenkrant tien jaar, dezer dagen viert ze de verkoop van het vijfmiljoenste exemplaar. De wisselende verkopers van het Amsterdamse blad ontvingen per nummer iets minder dan de helft van de verkoopprijs, wat betekent dat zij samen in negen jaar tijd ruim twee miljoen euro verdienden. En dat zonder een cent subsidie. Een gedachte om even bij stil te staan bij het verlaten van de supermarkt.

In de jubileumkrant van het `straatmagazine' een gesprek met Peter Clara, Z-maker van het eerste uur. Deze Vlaming wilde laten zien dat daklozen niet alleen `leeghoofden vol narigheid' waren, maar ook ,,mensen met een verleden, mensen met leuke, filosofische ideeën die soms mooie dingen maakten''. Ter gelegenheid van het 5-miljoenste nummer van Z komen de dakloze verkopers zélf aan het woord. Het zijn leeghoofden noch filosofen, maar gewoon mensen die met de verkoop ,,een beetje geld maken'' om te kunnen slapen, eten en drinken.

Neem Frank Gaby uit Ghana, die twintig jaar bij Unilever werkte maar nu het land dreigt te worden uitgezet. In afwachting van een rechterlijke uitspraak voorziet hij met de daklozenkrant in zijn onderhoud. Zijn klanten kopen soms zelfs wat eten voor hem.

Hoe wisselend ook hun achtergrond, alle in dit nummer geciteerde verkopers raakten door de krant óf in het gareel óf wisten te voorkomen dat ze afgleden. Voor twee Z-verkopers uit Polen vormde de krant de opstap naar een ander bestaan. Monika (30), ooit onder dreiging van een mes van haar laatste Z-inkomsten beroofd, belandde bij circus Elleboog, ging jongleren en maakte `vuurshows'. Nu heeft ze haar eigen circus en geeft ze workshops acrobatiek. Marcin (28) verkocht drie jaar Z omdat hij geen officieel werk mocht verrichten en heeft nu een eigen schildersbedrijfje.

Het intrigerendst is het verhaal van Ljuba (33), ex-tv-maakster te Bulgarije, die in Amsterdam met drugs en criminaliteit in aanraking kwam. Ze geraakte weer in het gareel dankzij een koper van het blad. Ljuba weet nu ,,dat iedereen in de problemen kan raken''. De verhalen doen denken aan die van bekeerlingen in EO-programma's, waarbij Z als de Verlosser fungeert. Z-verkoper Dwusu formuleert het kernachtig: ,,De daklozenkrant verkopen, dat is mijn God.''

Met een aandoenlijk interview wordt afscheid genomen van oud-Z-verkoper Maurits Smits. Hij verwierf enige bekendheid als woordvoerder der daklozen. Nu heeft hij een dodelijke ziekte, maar hij weigert zich te laten behandelen. ,,Ach, als ik een vrouw had en een huis met een zwembad, en een schoondochter in verwachting, dan zou ik bepaalde dingen nog wel willen meemaken.''

Het enige waar Smits nog van geniet, is zijn vrijwilligerswerk in de Westerkerk: de stoelen klaarzetten, het koper poetsen en de klokken luiden. De dakloze is vanouds ontvankelijk voor het hogere, daar kan het Leger des Heils van meepraten.

Z, Amsterdams straatmagazine, verschijnt tweewekelijks, €1,50