Wedergeboorte van Turkse lira

Een pakje sigaretten kost in Turkije 3,5 miljoen, maar op 1 januari schrapt Turkije de miljoenen op zijn bankbiljetten en kost een pakje 3,5 lira. Het nieuwe geld moet Turkije als volwassen Europese staat symboliseren.

Honderden keren heeft hij het al gezien. Toeristen komen naar de Sultan Pub in de toeristenwijk Sultanahmet in Istanbul, drinken een `Europees' kopje cappuccino en hebben een goed beeld van Turkije. ,,Maar dan komt het moment dat ze moeten betalen'', vertelt manager Cemalettin Karadag. ,,Ze trekken hun portemonnee en worden ineens weer geconfronteerd met al die miljoenen op de Turkse bankbiljetten.'' En dan maakt de waardering voor Turkije al snel plaats voor spot. ,,`Wat is dit voor een land als jullie zulk geld hebben', zeggen ze dan smalend'', vertelt Karadag.

Maar als het aan de Turkse regering ligt behoren zulke taferelen binnenkort tot het verleden. Nu nog is 1 miljoen Turkse lira ongeveer 53 eurocent. Vanaf januari komen er nieuwe bankbiljetten in omloop, waarin de zes nullen zijn weggestreept. Deze week werd het nieuwe geld gepresenteerd. Premier Erdogan maakte duidelijk dat het bij deze monetaire hervorming net zo veel om prestige en imago draait als om economie. Volgens de premier staat de komst van de nieuwe lira naast een ,,sterke economie'' ook symbool voor een ,,sterk Turkije''. Met de nieuwe lira eindigt het tijdperk dat cynici Turkije konden bestempelen als een soort bananenrepubliek. Vanaf januari wordt Turkije volgens Erdogan een volwassen `Europese' staat.

Cemalettin Karadag is pas dertig, maar ook hij heeft de afgelopen jaren steeds weer geconstateerd hoe de `oude' lira Turkije keer op keer teleurstelde. Soms ziet hij oudere toeristen naar de Sultan Pub komen die een oud briefje van 10.000 lira bij zich hebben. Daar kon je twintig jaar geleden misschien nog een avondje van uit, maar nu kost alleen een krant in Turkije al minstens tien keer zoveel.

,,Ik weet nog goed dat ik zo'n tien, vijftien jaar geleden begon te roken'', vertelt de manager. ,,Toen kostte een pakje sigaretten nog 200.000 lira, dat is nu al 3,5 miljoen lira.'' Hoeveel Turken de `oude' lira als een farce beschouwden bleek toen de regering – noodgedwongen door de aanhoudende inflatie – in 2001 een nieuw, groen bankbiljet van 20 miljoen lira introduceerde. Veel Turken zagen het als een tastbaar symbool van de inferioriteit van hun land.

Maar Turkije slaagde er de afgelopen jaren in om de inflatie onder controle te krijgen. Bedroeg die aan het begin van 2002 nog zo'n 70 procent, dit jaar blijft de teller naar verwachting steken op 10 procent of minder. En de nieuwe lira moet de kroon zijn op dat economische proces. Volgens minister van Economische Zaken Babacan zal de Turkse bevolking zich snel aanpassen aan de nieuwe biljetten. Turken ,,hongeren naar stabiliteit'', aldus Babacan, na jaren van inflatie. En de nieuwe biljetten, daar is iedereen het over eens, moeten de voorheen instabiele economie een stabiel karakter geven.

Natuurlijk is dat niet het enige. De Turkse economie is na de gruwelijke crisis van 2001, toen de centrale bank de lira loskoppelde van de dollar en de munt in een dag tientallen procenten van zijn waarde verloor, langzaam maar zeker op stoom gekomen. Dit jaar zal zij naar verwachting maar liefst 8 procent groeien. Daar komt nog bij dat in december de Europese Unie een besluit gaat nemen over de vraag of het onderhandelingen wil openen met Ankara over lidmaatschap. Bij een positief besluit zal de Turkse economie een flinke duw in de rug krijgen en zullen buitenlandse investeringen toenemen. Geen wonder dat de Turkse regering op internationale zenders als BBC World nu al reclamefilmpjes laat vertonen waar Turkije geportretteerd wordt als een jonge, ambitieuze tijger. Moderne hoge flatgebouwen in de wijk Etiler, zakenlieden met de modernste mobiele telefoons, dames met niet meer dan een flintertje textiel aan hun welgevormde lichaam – alles wordt uit de kast gehaald om te laten zien dat Turkije modern, dynamisch en liberaal is. Een eiland van vooruitgang in de conservatieve regio van het Midden-Oosten. Een regio die steeds verder weg lijkt te zakken in het moeras van economische impasse, sociaal conservatisme en wanhoop.

Maar de vraag rijst of Turkije zelf wel alle spoken van het verleden achter zich heeft gelaten? Uit opiniepeilingen blijkt dat veel Turken vrezen dat handelaren de nieuwe lira gaan gebruiken om stiekem hun prijzen te verhogen. Want `vijf' mag dan goedkoper klinken dan `vier miljoen'. Maar in Turkije kost een pakje sigaretten in januari wel degelijk meer. Ook manager Karadag van de Sultan Pub denkt dat de nieuwe lira de prijzen omhoogstuwt. Maar hij vindt dat terecht. ,,Kassa's, menukaarten – ik moet alles laten veranderen en dat kost geld.'' Als hij de rekening neerlegt voor de cappuccino's neemt hij alvast een voorschot op wat Turken na een januari te wachten staat. ,,Negen miljoen vijfhonderd, daar maken we dus maar tien van.''